περί ΒΙΒΛΙΩΝ, ΛΙΣΤΩΝ και άλλων ΔΕΙΝΩΝ! (και μια πρόταση)

Περιφερόμενος στο διαδίκτυο και αναζητώντας την παγκόσμια κίνηση του βιβλίου, έπεσε το μάτι μου σε ένα άρθρο των New York Times Book Review σχετικά με τα ευπώλητα, τις λίστες και πώς δημιουργούνται αυτές. Το κεντρικό θέμα του άρθρου είχε να κάνει με μια πρωτοβουλία της εφημερίδας να καταρτίσει μία λίστα με βιβλία, έξω από τους γίγαντες των best sellers. Αυτή η λίστα, σκέφτηκαν, ότι θα περιλαμβάνει είτε βιβλία που δεν πούλησαν εξαιρετικά αλλά είναι αξιολογότατα, είτε εκδόσεις μικρών οίκων.

(Να ξεκαθαρίσω εξ αρχής βεβαίως ότι δεν πιστεύω σε καμμία περίπτωση ότι όσα βιβλία πουλούν πολλά αντίτυπα δεν είναι άξια λόγου και ανάγνωσης ή δεν αποτελούν συγκλονιστικά λογοτεχνικά αποτελέσματα. Κάποιες φορές η ποιότητα συμβαδίζει με την ποσότητα και αυτό δεν είναι τίποτε άλλο παρά ευτυχές.)

Αμέσως το μυαλό μου πήγε σε βιβλιοπωλεία του Λονδίνου και του Άμστερνταμ (που τα γνωρίζω από πρώτο χέρι) και θυμήθηκα ότι οι προθήκες τους χωρίζονται, κατά κανόνα, σε μυθιστορήματα, λογοτεχνικά μυθιστορήματα κλπ. Το ίδιο περίπου συμβαίνει και στον “Ελευθερουδάκη” όπου είναι δομημένος όπως τα βιβλιοπωλεία των πόλεων που ανέφερα προηγούμενα.

[Διευκρίνηση: η διάκριση μεταξύ μυθιστορήματος και λογοτεχνικού μυθιστορήματος έχει, για παράδειγμα, να κάνει με τη διαφορά μεταξύ ενός βιβλίου της Εύας Ομηρόλη (ή της Λένας Μαντά) και της Μαρίας Μήτσορα (ή της Ιωάννας Μπουραζοπούλου). Ακόμα ένα παράδειγμα: Σκεφτείτε τη διαφορά μεταξύ ενός μυθιστορήματος του Γιώργου Πολυράκη και ενός του Χρήστου Χωμενίδη (ή του Νίκου Παναγιωτόπουλου)]

Για να επανέλθω στις λίστες. Ο διαχωρισμός αυτός ή η σχετική αναφορά σε “διαφορετικά”, “πρωτοποριακά”, “προχωρημένα”, “εναλλακτικά” ή εν γένει εξαιρετικότατα μυθιστορήματα, βοηθά στην ανακάλυψη βιβλίων που, για κάποιους προφανείς ή όχι λόγους, παραμένουν σε μια κάποια αφάνεια. Έτσι, αφενός οι νέες αυτές λίστες παίρνονται από βιβλιοπωλεία που δεν είναι αλυσίδες αλλά από αυτά που έχουν άλλη φιλοσοφία ή ζητούν από τις αλυσίδες τις πωλήσεις χαμηλότερης κλίμακας, αφετέρου προωθούν έναν κύκλο βιβλίων που οι νόμοι του marketing έχουν καταπιεί και ήδη χωνέψει…

Οι μεγάλες αλυσίδες, ασφαλώς όχι όλες αδιακρίτως, διαμορφωμένες πλήρως μέσα στις νέες συνθήκες της παγκόσμιας αγοράς, λογικά διαφημίζουν και πουλούν μυθιστορήματα που εξ αρχής είναι προορισμένα για best sellers για λόγους μάλλον αυτονόητους. Είμαι σίγουρος πως άλλη είναι η λίστα των ευπώλητων του Fnac, άλλη της Πρωτοπορίας, άλλη του Λεμονιού (Θησείο) ή του Ναυτίλου (Χαρ. Τρικούπη).

Σημαντικό ρόλο παίζουν εδώ και οι εφημερίδες ή τα λογοτεχνικά περιοδικά, δεδομένης της επιρροής τους στην κοινή γνώμη. Όταν ζητούν τέτοιες λίστες σχεδόν αποκλειστικά από μεγάλα βιβλιοπωλεία, επόμενο είναι να αποτελούνται οι λίστες αυτές από συγκεκριμένα μυθιστορήματα. Αυτό βεβαίως και ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, κανείς δεν το αμφισβητεί. Κανείς δεν αμφιβάλλει ότι αυτά τα βιβλία είναι όντως ευπώλητα. Αλλού είναι το ζήτημα, προφανώς.

Εάν, λοιπόν, καταρτιζόταν μια λίστα είτε από μικρά βιβλιοπωλεία είτε απλώς από διαφορετικού είδους μυθιστορήματα με ευθύνη των δημοσιογράφων και των κριτικών, τότε οι αναγνώστες θα είχαμε ευρύτερη πρόσβαση σε λογοτεχνικά κείμενα. Φυσικά, μέσα στην τρέλλα της ημέρας, δύσκολα ο σημερινός άνθρωπος περνά ώρες στα βιβλιοπωλεία αναζητώντας ως ποντικός. Οι περισσότεροι πηγαίνουμε με έτοιμες λίστες. ‘Οπως ακριβώς πηγαίνουμε με έτοιμα ψηφοδέλτια στις εκλογές!

Συνεπώς, εγώ έχω να προτείνω στις εφημερίδες και τα λογοτεχικά περιοδικά να ακολουθήσουν αυτό το παράδειγμα των αμερικανών συναδέλφων τους και να ξεκινήσουν μια προσπάθεια να βγουν στην επιφάνεια κείμενα που δυστυχώς δεν έτυχαν της προώθησης της αγοράς και που αποτελούν, φυσικά, αναγνώσματα που είναι σημαντικό να γνωρίσει κανείς τον κόσμο τους.

Και ένα τελευταίο ζήτημα. Θα αναρωτιόταν πολύ λογικά κανείς ποια είναι τα κριτήρια για να χαρακτηρίσουμε ένα μυθιστόρημα λογοτεχνικό ή τέλος πάντων σημαντικό, πρωτοποριακό κλπ. Εδώ θα πω μόνο, γιατί είναι πολύ μεγάλη αυτή η κουβέντα, πως είναι διαφορετική η γραμμική αφήγηση, για παράδειγμα, της καθημερινότητας από την ίδια αφήγηση της καθημερινότητας που, εντούτοις, διαθέτει εκείνα τα στοιχεία που κάνουν το νου τα τρέχει ένα βήμα μπροστά από αυτήν.

Καιρός δείξεται…

12 thoughts on “περί ΒΙΒΛΙΩΝ, ΛΙΣΤΩΝ και άλλων ΔΕΙΝΩΝ! (και μια πρόταση)

  1. Ενδιαφέρουσα η πρότασή σου αλλά τα όρια μερικές φορές δυσδιάκριτα. Έπειτα οι συγγραφείς αλλάζουν ενίοτε, Π.χ. ο Τατσόπουλος. Την Καρδιά του Κτήνους θα την κατέτασσα στο literary fiction ενώ τα τελευταία του όχι.

  2. συμφωνώ απολύτως. θα μπορούσαν ίσως αυτές οι λίστες κάθε φορά να είναι διαφορετικές, ανάλογα πάντα με την εκδοτική παραγωγή αλλά και ενδεχομένως με κάθε συγγραφέα, που μπαίνει στη λίστα, χωριστά. ουδέν μονιμότερον του προσωρινού άλλωστε… καλησπέρα. σ’ ευχαριστώ πολύ.

  3. Πρώτη επίσκεψη και πέφτω στα ευπώλητα; Τέλος πάντων, το αντιπαρήλθα με το κείμενο του Κορτώ. Όσο για τα ευπώλητα θα μπορούσαν να μην υπάρχουν καν. Να απαγορεύονται σαν τις δημοσκοπήσεις πριν τις εκλογές!
    Καλό βράδυ, κάπου πίσω από το ωραίο σου ιστολόγιο.

  4. δεν έχεις κι άδικο… αλλά, όπως και να ‘χει, αφού είναι μια παγιωμένη κατάσταση, θα μπορούσε μάλλον ευκολότερα να βελτιωθεί η κατάσταση, παρά να εξαφανιστεί.

    τώρα, βέβαια, μπαίνει και το ζήτημα κατά πόσο είναι σημαντικό να βελτιωθούν οι νόμοι της αγοράς… σηκώνω προς το παρόν τα χέρια ψηλά.

    σ’ ευχαριστώ πολύ για τα καλά σου λόγια.
    καλησπέρα.

  5. εγώ με τις λίστες δεν τα πάω καθόλου καλά, ίσως δεν φταίνε οι λίστες από μόνες τους μπορεί να είναι και χρήσιμες, αλλά αυτός που κάνει την λίστα και αυτός στον οποίο απευθύνεται

    και αν αυτός έχει στο μυαλό του το ελληνικό αναγνωστικό κοινό, η λίστα είναι …άστα να πάνε και δικαιολογημένα έτσι?

    δλδ ας μάθουμε πρώτα να διαβάζουμε, ας μας γίνει συνήθεια, ας βλέπω παντού κόσμο με βιβλία και μετά να δεις κάτι λίστες που θα ξετρυφώσουν, και κάτι βιβλιοπωλεία σαν αυτά που λες, να μπαίνεις και να ξεχνάς να βγεις

  6. η παράμετρος που αναφέρεις είναι τελικά το όλο ζήτημα.

    βέβαια, υπάρχει εδώ ένας φαύλος κύκλος: πουλούν τα βιβλία που πουλούν και κάποια όψιμοι συγγραφείς ακολουθούν το ρεύμα για να…πάνε ταξίδι στις μπαχάμες.
    απ’ την άλλη, εφόσον υπάρχουν τόσοι συγγραφείς που “δημιουργούν” κατ’ αυτόν τον τρόπο, διαμορφώονουν ένα (μεγάλο) αναγνωστικό κοινό.

    όσο για το θέμα της αναγνωστικής παιδείας, αποτελεί βασικό πρόβλημα, είναι βέβαια και θέμα προσωπικής καλλιέργειας, αλλά σαφώς και χρειάζονται ερεθίσματα.

    διάβαζα πρόσφατα ένα άρθρο στον guardian που έλεγε πόσο απωθεί τα παιδιά απ’ την ανάγνωση η διδασκαλία της λογοτεχνίας στη μεγάλη βρετανία.

    αν αυτό συμβαίνει εκεί, που διαβάζουν μετά μανίας, φαντάσου εδώ που το αναγνωστικό εύρος είναι…αποπνικτικό!

    να είσαι καλά.
    καλή εβδομάδα.

  7. Πράγματι πολύ ενδιαφέρουσα πρόταση για να γλυτώσουμε και λίγο από την παντοδυναμία των Harry Potter (όχι όμως απαραίτητα κακών) αναγνωσμάτων.

    Βέβαια, όπως πολύ σωστά επισημαίνεται παραπάνω, στη χώρα μας δεν ευδοκιμεί το βιβλίο. Διάβασα πρόσφατα κάπου ότι το 35% περίπου των Ελλήνων δεν διάβασαν κανένα βιβλίο την χρονιά που πέρασε. Είναι λυπηρό και μέχρι ενός σημείου άδικο να υπάρχουν άνθρωποι που δεν ένιωσαν ποτέ στα χέρια τους την υφή ένα βιβλίο και δεν αγάπησαν την μυρωδιά του (δε θα μπω στον πειρασμό να ρωτήσω ποιος φταίει).
    Αλλά ακόμα και στην Αγγλία, όπου το αναγνωστικό κοινό είναι τεράστιο και η συνήθεια του βιβλίου πιο διαδεδομένη και από το κάπνισμα ίσως, κυριαρχούν βιβλία της μιας χρήσης και της ευρείας κατανάλωσης.

    Ίδωμεν, όπως σωστά λες…

  8. στη μεγάλη βρετανία, όπως έχει αναφερθεί, το αναγνωστικό κοινό είναι τεράστιο. απ’ την άλλη, όμως, μπορεί να υπάρχουν βιβλία ευρείας κατανάλωσης (και φροντίζουμε να τα εισάγουμε!), εντούτοις αν κοιτάξει κανείς προσεκτικά ότι σημαντικοί συγγραφείς του διαμετρήματος του ΜακΓιούαν ή του Μπάνβιλ (ιρλανδός μεν, αγγλόφωνος δε) σημειώνουν αξιοσέβαστες πωλήσεις, θα βγάλει ενδιαφέροντα πορίσματα.

    βέβαια, ας μην ξεχνάμε και το γλωσσικό ιμπεριαλισμό της γηραιάς αλβιώνος! τα αγγλικά έχουν κυριαρχήσει απόλυτα, αφού έχουν καταφέρει να ενσωματώσουν όλες τις συνήθειες άλλων γλωσσών… όχι σαν τους γάλλους που ήθελαν σώνει και καλά να επιβάλλουν τη γλώσσα τους στο άπαν σύμπαν, με εκείνο το γνωστό ύφος του Ουγκώ που έλεγε ότι “χωρίς τη Γαλλία ο κόσμος θα ήταν μόνος”… μόνο που ο κακομοίρης ο βίκτωρας αλλιώς το εννοούσε…

    όσο για το 35% των ομοεθνών μας, πέρα από το φετιχιστικό του πράγματος (ήχος ξεφυλλίσματος, μυρωδιά), είναι πράγματι τρομακτικό να συμβαίνει. και συμβαίνει, αλλά κάθε φορά εξακολουθεί να με εκπλήσσει με τον ίδιο τρόπο.

    μήπως πρέπει η κριτική και οι κριτικοί να γίνουν πιο πειστικοί; μήπως πρέπει να βγει η λογοτεχνία από τα σχολεία; μήπως πρέπει να αφήσουμε το πάθος να ξεχυθεί στους δρόμους, μπας και παρασύρουμε και κανέναν άλλον μαζί μας;

    δεν ξέρω.
    ίδωμεν, ναι…

    να είσαι καλά.
    καλή σου μέρα.

  9. Προς τι η ανάγκη να χαρακτηρίσουμε ένα μυθιστόρημα κάπως?Γιατί να το κατατάξουμε?Γράφετε:
    “ποια είναι τα κριτήρια για να χαρακτηρίσουμε ένα μυθιστόρημα λογοτεχνικό ή τέλος πάντων σημαντικό, πρωτοποριακό κλπ”.Θα μου επιτρέψετε να πω ότι αυτό αποτελεί ψευδοδίλημμα.Σημαντικό μπορεί να είναι ένα μυθιστόρημα Ε.Φ. όπως και ένα μυθιστόρημα του King.Ας μη ξεχνάμε ότι τα βιβλία των Τσάντλερ και Χάμετ που θεωρούνται κλασσικά στον καιρό τους θεωρούντο δευτεροκλασσάτα.Εξάλλου είμαι σίγουρος ότι θα έχετε διαβάσει απίστευτες παπάρες που πλασσάρονται ως “κλασσικές” ή “σημαντικές” per se.
    Εξαιρετικό το ποστ σας.

  10. έχω την αίσθηση (δε λέω πεποίθηση ακόμα) ότι πολλές φορές τα βιβλία (όχι οι συγγραφείς) αυτοχαρακτηρίζονται ή αυτοκατατάσσονται.

    θέλω να πω ότι σε κάθε περίπτωση, είτε επειδή είναι έτσι, είτε επειδή πολλές φορές συμφωνεί η κριτική ή οι αναγνώστες, κάποια μυθιστορήματα παίρνουν έναν χαρακτήρα, ένα στοιχείο που τα ταυτοποιεί.

    δε θεωρώ ότι είναι ψευδοδίλημμα, ωστόσο δε βρίσκω από την άλλη την ανάγκη να χαρακτηρίζονται σώνει και καλά κάπως, επειδή έτσι θα πρέπει να γίνει.

    τονίζω μόνο το χαρακτηρισμό τους, όχι για να θεωρητικοποιήσω, αλλά απλώς για να διαχωρίσω και να κάνω κατανοητή την πρότασή μου για περισσότερες της μιας λίστες.
    (τι μανία κι αυτή με τις λίστες;;;)

    και, ναι, έχω διαβάσει φόλες με επικάλυψη λογοτεχνικότητας ή όποιας άλλης!!!

    όσο για τα κλασικά, νομίζω ότι δεν έχει να κάνει με το τι είναι ως κείμενο (το ίδιο κλασικός είναι ο Λακλός όσο και ο Ανατόλ Φρανς, για παράδειγμα), αλλά με το αν αποτελεί μια κάποια πρωτοπορία κ.τ.τ.

    σας ευχαριστώ για την όμορφη κουβέντα.

  11. Δημητρη, ωραιο θεμα αλλα φοβαμαι ανεξαντλητο. Ενα μονο μικρο σχολιο: ο συγχρονος κοσμος εξελισσεται πολυεπιπεδα, παντου. Οσο ευκολη ηταν η μονοδιαστατη καταταξη παλαιοτερα, τοσο δυσκολοτερη γινεται οσο περνα ο καιρος (δες κι αυτο: http://www.nylon.gr/?p=1256)

    Θα ηταν ισως πολυ ωραιο να συμφωνηθει ενα κοινο “πρωτοκολλο” αναμεσα σε εκδοτικους οικους, κριτικους και βιβλιοπωλες, αλλα νομιζω οτι θα συμβει ακριβως το αντιθετο: τα πραγματα θα πανε εκει που θα τα οδηγησουν οι παντοδυναμοι (ποιοτικοι & ποσοτικοι) “νομοι της αγορας”…

  12. φίλε μου nuwanda, ο κόσμος παίρνει τη μορφή και δημιουργεί νέες ανάγκες και συμφωνώ μ’ αυτό (εξαιρετικά ενδιαφέρον το λινκ και σ’ ευχαριστώ).

    βέβαια, όσο ενδιαφέρουσα και αν ακούγεται η ιδέα του “πρωτοκόλλου”, πολύ φοβάμαι ότι η κατάληξη θα είναι ¨όντως αυτή που αναφέρεις.

    όπως ίσως διακρίνεται (και από τα επόμενα σχόλιά μου), το ζήτημα έχει να κάνει όχι τόσο με την αξία του βιβλίου ως τέτοιου (ποιοτικά πάντοτε) αλλά τουλάχιστον με τη σωστή του κατάταξη.

    δεν μπορεί να μπαίνει στο ίδιο ράφι (και τσουβάλι) η αναθεώρηση των απόψεων ενός μεσήλικα κτηματομεσίτη που βαριέται και καπνίζει αναθυμούμενος τη δεκαετία του ’80 με την πολυεπίπεδη αφήγηση των νευρώσεων και της φιλόδοξης υστερίας της σύγχρονης τέχνης!

    και σε καμμία περίπτωση δε θεωρώ ένα από τα δύο παραδείγματα ως καλύτερο, πρωτοποριακότερο ή ό,τι άλλο.

    τα δέχομαι απλώς ως ευδιάκριτα διαφορετικά…

    οι νόμοι της αγοράς καθορίζονται κάποιες φορές ΚΑΙ από τους καταναλωτές…
    για να δούμε!

    καλησπέρα.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s