χάρτες – θεόδωρος γρηγοριάδης

«Άρχισε να τρώει ρύζι και η ακοή του μίκρυνε, το τούνελ έκλεινε και ξαφνικά μόνον ο θόρυβος του πιρουνιού ακουγόταν. Δεν είχε λόγο να εξηγήσει οτιδήποτε. Ήταν πολύ αργά πια για να προειδοποιήσει.»

[Απόσπασμα απ’ το βιβλίο]

Η λογοτεχνία του Θεόδωρου Γρηγοριάδη μέχρι πρότινος κινούνταν γύρω από το σώμα: ανδρικό, γυναικείο, άφυλο, παρενδυτικό. Το σώμα, γυμνό, χαμένο, δοσμένο, χαρισμένο. Το ταξίδι του σώματος στο έργο του Γρηγοριάδη ήταν η αρχή και το τέλος της δικής του αφήγησης.

Στο τελευταίο του βιβλίο, «Χάρτες», προσπάθησε και κατάφερε να μας ταξιδέψει, μέσω τώρα πια άυλων εν πολλοίς σωμάτων –άρα σωμάτων ως καταστάσεων, σε επαρχίες και χωριά, πόλεις και συνοικίες, ξενιτιές και εξορίες, ουτοπίες-δυστοπίες. Σε αυτά τα τέσσερα μέρη χωρίζονται οι εβδομήντα (70) ιστορίες -δυόμισι το πολύ σελίδες η καθεμιά- στο τελευταίο αυτό έργο του.

Για να δούμε τι είναι οι «Χάρτες».

Οι «Χάρτες» του Γρηγοριάδη είναι ένα καταστασιακό παλίμψηστο ιδεών και θέσεων. Για καιρό προσπαθούσα να πείσω τους μαθητές μου ότι ο παράδεισος και η κόλαση δεν είναι τόποι αλλά καταστάσεις. Αυτό το ίδιο προσπαθώ και τώρα να πω. Με άξονα μια παρέα φίλων, παράδοξη αλλά δεμένη, ο συγγραφέας αφηγείται, κατά τρόπο αφαιρετικό αλλά όχι αφηρημένο, το πέρασμα του μυαλού, της ψυχής, του παρόντος και του παρελθόντος μέσα από καταστάσεις που χρειάζονται δύναμη και αποφασιστικότητα, χρόνο και πάθος για να τις μετέλθεις.

Ένα μουγκό αγόρι που μιλάει, μία παράδοξη ερωτική στιγμή του παρελθόντος, παρεξηγήσεις και συναντήσεις, μια υποψία επανόδου της παρενδυσίας έστω και με αφορμή το καρναβάλι, μια διαδραστική ποιητική παρουσίαση με μαχαιροφόρους εισβολείς, μια γυναίκα που αποπατεί όπου βρει, ένας γιος που κινηματογραφεί τον πατέρα του καθώς αυτός αποφυλακίζεται, ένας συγγραφέας που ζει τη ζωή του και την τελειώνει μέσα από τα βιβλία ως ήρωας των αναγνωσμάτων του, ένας μόλις βιωμένος αποκεφαλισμός και –τέλος- ο Παράδεισος, είναι μερικές μόνο απ’ τις ιστορίες που απαρτίζουν τους «Χάρτες» του Θεόδωρου Γρηγοριάδη.

Ο συγγραφέας με αυτήν τη συλλογή ανανεώνει τη λογοτεχνική του πρόταση. Γνήσιος μεταμοντέρνος λογοτέχνης, προτάσσει την αφήγηση ως μέσο καταβύθισης σε έναν κόσμο φτιαγμένο από υλικά που στη χώρα μας δεν εντοπίζονται συχνά: απότομες εναλλαγές αφηγηματικών προσώπων και αφηγηματικού χρόνου, παιχνίδια με το μυαλό και την αίσθηση του αναγνώστη, λέξεις βαλμένες η μία δίπλα στην άλλη, που σαν ριπές φιλτράρουν όλα όσα έχουν οι ήρωες βιώσει μετουσιώνοντάς τα σε ένα παρόν που σε κάνει να μη νοιάζεσαι για το μέλλον. Και το κυριότερο: γλώσσα και ύφος υπαινικτικό, ανοιχτό σε ερμηνείες, που κάθε φορά αλλάζει η δομή του ανάλογα με το ποιος μιλά, τι λέει, τι είναι, τι θέλει, πάνω απ’ όλα τι θυσιάζει για να ζήσει.

Διαβάζοντας τις ιστορίες αυτές είδα ότι το -ανοιχτό και αδιαμφισβήτητα κινούμενο στη σύγχρονη πραγματικότητα- μυαλό τού συγγραφέα ανέλαβε ρόλο προφητικό, προειδοποιητικό.

Αντιγράφω από τη διεισδυτική κριτική τής Μικέλας Χαρτουλάρη στην εφημερίδα «Τα Νέα»: «Ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης είναι από τους ελάχιστους συγγραφείς της νεώτερης γενιάς που μελετώνται σε διεθνή συνέδρια. Όχι επειδή τόλμησε από νωρίς να εισαγάγει γκέι χαρακτήρες στα βιβλία του, αλλά επειδή συλλαμβάνει κοινωνικές πραγματικότητες, τάσεις, προβληματισμούς, πριν ακόμα καθιερωθούν. Και ενώ η συγγραφική του δεξιοτεχνία σηκώνει βελτίωση, η συγγραφική του διαίσθηση έχει μεγάλο ενδιαφέρον- παράδειγμα το τέταρτο μέρος των Χαρτών

Οι «Χάρτες» του Γρηγοριάδη δεν αφήνουν τον αναγνώστη παραπονεμένο, δεν τον αφήνουν να μελαγχολήσει, ακόμα και όταν ο πατέρας -που μόλις αποφυλακίζεται- λέει στο γιο του ότι εξαιτίας του σκότωσε τη μάνα του, αλλά καλά θα κάνει να ψάξει ποιανού γιος είναι! Ή ακόμα όταν η μάνα σκοτώνει το κοριτσάκι της στην πιο παράξενη και ίσως δυνατότερη ιστορία της συλλογής (που –φυσικά- εντάσσεται στους ου-τόπους).

Αυτό συμβαίνει όχι γιατί υπάρχει μια διάχυτη διάθεση απόδοσης happy end –σε καμία περίπτωση· γίνεται γιατί ο συγγραφέας αρνήθηκε να βάλει οποιοδήποτε οριστικό και αμετάκλητο τέλος, αφήνοντας, έτσι, απόλυτη ελευθερία στον αναγνώστη να βρει εκείνος την άκρη.

Ωστόσο, ο εξοικειωμένος με το έργο του Θεόδωρου Γρηγοριάδη αναγνώστης θα παρατηρήσει για ακόμη μία φορά ότι ο συγγραφέας κάπου σταμάτησε το βηματισμό του, ένιωσε συστολή και δεν ξετυλίχτηκε όλος ο κόσμος που κρύβει στο μυαλό του. Εδώ τίθεται και πάλι το ερώτημα: τι σταματά τον συγγραφέα να μιλήσει απόλυτα και ξεκάθαρα έξω από τα δόντια; Η απάντηση θα δοθεί από τον αναγνώστη και μόνο, εφόσον βέβαια δημιουργηθεί μέσα του αυτό το ερώτημα. Και στη μία και στην άλλη περίπτωση, βρίσκω ότι ο Γρηγοριάδης κρατά καλά κρυμμένα κάθε φορά κάποια από τα χαρτιά του. Πότε θα τα ανοίξει, είναι ένα ερώτημα που θα απαντηθεί σε κάποιο ίσως επόμενο βιβλίο του.

Ο έρωτας, η ηδονή, το γέλιο, η λύπη –όλα γνώριμα στο έργο του Γρηγοριάδη- τώρα παίρνουν μία ακόμη σημασία: κλείνουν το ταξίδι τους πατώντας στους χάρτες που μέχρι σήμερα έχουν διάπλατα ανοίξει σε τραπέζια που πριν είχαν πάνω τους φιλοξενήσει όνειρα. Έχω τη σοβαρή υποψία ότι, αν ο πρώτος κύκλος του Θεόδωρου Γρηγοριάδη είχε κλείσει με τα «Νερά της Χερσονήσου» (Κέδρος), ο δεύτερος κλείνει με τους «Χάρτες». Καιρός δείξεται και πάλι…

Σκέψη πριν το τέλος: οι απαιτητικοί συγγραφείς δεν χρειάζονται απαιτητικούς αναγνώστες. Χρειάζονται ανοιχτά μυαλά…

[κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη]

[Το πρώτο διαδικτυακό σπίτι του Θεόδωρου Γρηγοριάδη βρίσκεται στις σελίδες της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης των Σερρών. Στο νέο του blog μπορεί κανείς να βρει το Ημερολόγιο των «Χαρτών» αλλά και τους νέους λογοτεχνικούς χάρτες που ο συγγραφέας ξετυλίγει]

23 thoughts on “χάρτες – θεόδωρος γρηγοριάδης

  1. Εντάξει, λοιπόν, το παραδέχομαι: γράφεις εξαιρετικές βιβλιοπαρουσιάσεις! So what? Νομίζεις πως αυτό σε κάνει καλύτερο άνθρωπο;

    :P :D :P

  2. καλύτερο άνθρωπο δεν με κάνει!
    με βοηθά όμως να αντιμετωπίζω κάτι κακεντρεχείς bloggers σαν εσένα!!!

    :-D

  3. Bρε, εγώ είμαι πλάσμα γλυκύτατο!!! Συκοφάντη του χειρίστου είδους! Κι είσαι και άνθρωπος του Θεού (μουχαχαχαχαχχαχαχα). Τς!

  4. άσ’τα να πάνε, κυρ-μαμαλούκα μου!
    δεν χρειαζόταν βέβαια να πιούμε άλλο! τα ‘χαμε τσούξει, τρόπον τινά, στην γκαλερί! αλλά κρατά μέχρι σήμερα! κάτι θα μας είχαν βάλει, δεν μπορεί!

  5. Λοιπόν, τί γίνεται εκεί πάνω στις Σέρρες; Γρηγοριάδης, Αθηνάκης, κλπ. κλπ., η Βιβλιοθήκη κάνει πολύ ωραία δουλειά… (Μέχρι εδώ κάτω στα νησιά έχει φτάσει η φήμη της…) Είναι ωραίο εκτός από έναν χώρο διαχείρισης έρευνας και πληροφορίας η βιβλιοθήκη να είναι και ένα μαιευτήριο ιδεών. Η γραμματοσειρά του εξωφύλλου (δεν το λέω με κακεντρέχεια αλλά με νοσταλγία) μου θύμισε το πολύ ωραίο περιοδικό “Χάρτης” που έβγαζαν οι εκδόσεις Υψιλον, εδώ και δυο δεκαετίες… Τότε (μικρούλης κι εγώ) έβλεπα τέτοια έντυπα και τα ξεψάχνιζα… Τώρα, δεν προλαβαίνω καλά καλά ούτε τις στήλες του βιβλίου της Κυριακής να διαβάζω …(όμως διαβάζω Αθηνάκη, είπαμε…)

  6. @mamaloukas

    έτσι ακριβώς! βγάζεις άκρη ποτέ μ’ αυτούς; σου πετούν δυο-τρεις λέξεις και τρέχεις μετά να μαζέψεις τα ασυμμάζευτα…

    τα ασυμμάζευτα…

  7. pilgrimάκο, κάνουμε ό,τι μπορούμε για τη βιβλιοθήκη! βέβαια, ο γρηγοριάδης ως παλαιότερος και πιο έμπειρος δίνει άλλη χροιά. εμείς, οι “λίγο-λίγο”, βοηθούμε στο τεράστιο έργο που προσφέρει η βιβλιοθήκη! χαίρομαι που ξέρετε το έργο της εκεί στα…πέρατα της γης!

    οι “χάρτες” κυκλοφόρησαν σήμερα. καιρός τους ήταν!

    σ’ ευχαριστώ για…
    [ξέρεις εσύ… έτσι, κρυφίως!]
    παγωμένη καλησπέρα. υπέροχη, επιτέλους!

  8. καλησπέρα Δημήτρη!

    πέρασα να σου πω απλά οτι έμεινα άφωνη με το come back post της lifo μιας εκεί ο σχολιασμός είναι απενεργοποιημένος.

    Φιλιά

  9. σ’ ευχαριστώ, πετρούλα μου, πάρα πολύ…
    δυστυχώς, συνέτρεξαν πολλοί (και πάλι) λόγοι για να κλείσει ο σχολιασμός εκεί.
    δεν ήταν come back, βέβαια, ήταν συμμετοχή στο παραμύθι τού gremlin.
    αλλά ήταν ένα υπέροχο “σπρώξιμο” για μένα… ;-)

    πολλά-πολλά φιλιά.

  10. Καλησπέρα αγαπητέ μου. Είσαι καλά ; Ανεβηκες στις Σέρρες; εχω γραψει για τη γυναικα και τη διαφήμιση και νομιζω ότι εχει καποιο ενδιαφέρον για σένα. και ξέρεις, δεν εχω βρει καποιο βιβλίο σχετικό. Καποιου κοινωνιολόγου δηλαδή. Εκτος αν υπάρχει και δεν το ξέρω…
    σε φιλω
    ριτς

  11. «Η Ελλάδα μέσα από την διαφήμιση» του Φ. Παπαπολύζου και του Κ. Μαρτζούκου – λες να βοηθά αυτό; έχει αρκετές αναφορές στο ρόλο της γυναίκας και την αντιμετώπισή της από τη διαφήμιση.

    Στις Σέρρες; Όχι, στην Αθήνα παρέμεινα, πιστός του άστεως, αλλά απέσχον δι’ ολίγας ημέρας!

    πολλά-πολλά φιλιά, ρίτσα μου.

  12. Καλημέρα. Αυτό που μας έδωσες στη lifoland ήταν εξαιρετικό. Γιατί δεν το τοποθετείς κι εδώ; Θέλω να το διαβάσω πάλι και δεν μπορώ παρά μόνο από το γραφείο. Ζυγίζεις το εκτίθεσθαι, υποθέτω. Σαν πουλί πάνω σε σύρμα. Από την αμηχανία ως την παρορμητικότητα. Όπως και να ‘χει, θα είναι για καλό. Είτε με το μεγάλο είτε με το μικρό. Ό,τι έχεις να δώσεις, δίνεται. Από σένα για σένα είναι όλο. Ό,τι κάνουμε. Από και προς τον εαυτό μας. Στη διαδρομή μπορεί να δώσεις αφορμές σε όποιον ανταμωθείς. Καλή εβδομάδα να έχεις.

  13. Aeglie, καλή σου μέρα.
    τι να πω; θα πω ένα απλό ευχαριστώ και τίποτε άλλο…

    το κείμενο εκείνο γράφτηκε, σ’ εκείνη τη μορφή, για το υπέροχο παραμύθι με τα ξόρκια που ξεκίνησε ο gremlin. εδώ θα ήταν ίσως παράταιρο και θα ξένιζε. δεν ξέρω τι είναι για καλό και τι όχι, το μόνο που σκέφτομαι είναι ότι πάντα θα υπάρχει κάποιος που θα μας θυμίζει τι κάνουμε, τι θέλουμε, τι δίνουμε και πώς. όχι μόνο λεκτικά, αλλά με μια νοερή παρουσία, as well [που λένε και οι φίλοι μας οι άγγλοι!]

    όπως και να ‘χει, ό,τι έχει υπάρξει έστω και μία φορά, ήταν έστω για μια στιγμή αλήθεια…

    καλή σου μέρα.

  14. Επιτέλους, αγαπητέ, σας βρήκα!!! Και όχι μόνο αυτό, αλλά θαύμασα και τα γραπτά σας. Πάντα δημιουργικός και εμπνευσμένος! Ελπίζω να με θυμάστε από την Αργώ, τον “καινό διαιρέτη” και το καφέ Μελίνα. Κάντε τεστ μνήμης.

  15. Σας ευχαριστώ (χωρίς καμία διάθεση τυπικότητας) πολύ για όλα όσα λέτε. Δεν χρειάστηκε καθόλου να κάνω το τεστ, μιας και σας θυμήθηκα αμέσως! Τώρα που βρήκαμε ο ένας τον άλλον, θα τα λέμε, ελπίζω, συχνά!

    Να είστε καλά.
    Καλησπέρα.

  16. Pingback: Book Attack - To Blog του Βιβλίου

  17. θα πω για αυτό το βιβλίο, χωρις να μπορώ να εγγυηθώ για την ανοιχτοσιά του μυαλού μου, ότι βρίσκεται πολύ μπροστά και μακριά και δεν έχει να δώσει απαντήσεις και λύσεις, γιατί η ουσια του δεν είναι στα διαδραματιζόμενα, αλλά στην κατάσταση που φέρνει τον αναγνώστη, στην ελευθερία του. αν την χρειάζεται, βέβαια. άμα έχει ταξιδέψει κατά κει. και τώρα που το σκέφτομαι, με τον ίδιο τρόπο που σχετίζονται οι χάρτες με τις διαδρομές, και σαν καταγραφή ακριβείς και σαν δέσμευση, προαιρετικοί.
    αλλά βρε παιδί μου, Δημητρη, μ΄ κείνο το “καταστασιακό παλλήμψιστο”, τι να καταλάβαινα? :)

  18. Η “ανοιχτοσιά” υπάρχει σε συνδυασμό με το χέρι που λέγαμε πιο πάνω. Πάντως, καλός ο κόσμος και τα ταξίδια του, αλλά πάντα κάπου θα πρέπει να σταματήσεις για έναν καφέ. Για να βρεθείς ενώπιον του καταστασιακού παλιμψήστου, που δεν είναι τίποτε άλλο απ’ το κοινώς λεγόμενον γέμισμα των κενών. Ή των διάκενων. Please mind the gap between the train and the platform, γιατί καμιά φορά το τρένο έρχεται και είναι out of service και τρέχα να προλάβεις…

    Καλησπέρα, πια.

  19. και θυμάμαι μια διαδρομή Αθήνα – Καλαμάτα – 8 ώρες και βάλε – ημέρα Πάσχα – όχι καφέ,ούτε νερό! πουθενά – όλοι οι σταθμοί έρημοι – δεν ξέρω αν υπήρχαν και επιβάτες, άλλοι, εκεί να δεις καταστασιακό …

    θα φευγε το τρένο, αλλά χάρη στην κριτική και την παρουσίαση, στο Λεμόνι, ευτυχώς δεν χάθηκε!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s