το αγόρι στην αποβάθρα – στέφανος δάνδολος

«Αυτό είναι το περίεργο με κάποια πράγματα. Μόλις τελειώσουνε, το μόνο που θες είναι να τα ξαναζήσεις.»

[Απόσπασμα από το βιβλίο]

Η αναζήτηση της εβραϊκής ταυτότητας μέσα από μια παράξενη και ταυτόχρονα παραμυθένια ιστορία, είναι το κεντρικό θέμα του Στέφανου Δάνδολου στο μυθιστόρημά του «Το αγόρι στην αποβάθρα». Ο συγγραφέας παραδίδει ένα ακόμη μυθιστόρημα ενταγμένο στην σταθερή πορεία του των τελευταίων έντεκα ετών.

Η ζωή μετά, για να θυμηθούμε τον Αρκά, είναι αυτό που αποτελεί το αφηγηματικό τέχνασμα του συγγραφέα. Ένα αγοράκι, αφού έχει πεθάνει από βαριά αρρώστια που το είχε ρίξει στο κρεβάτι για πολλές μέρες, πηγαίνει με θάρρος να συναντήσει τον μυστηριώδη κύριο τού έβδομου ορόφου της εργατικής πολυκατοικίας όπου ζει. Ο μυστηριώδης κύριος Άκερμαν (που τελικά είναι και κάποιος άλλος την ίδια στιγμή!) είναι το δεύτερο βασικό πρόσωπο της αφήγησης και ο ήρωας που ο Δάνδολος έχει επιλέξει για να θέσει τα βασικά ζητήματα που ανέφερα στην αρχή.

Ένας Εβραίος Μόγλης, ένας θρασύς και ριψοκίνδυνος –προκειμένου για την αλήθεια- δεκατριάχρονος νέος, ονόματι (μετά θάνατον) Μόισε Πίπικ (όνομα δανεισμένο από την «Επιχείρηση Σάυλωκ» του Φίλιπ Ροθ, μετ. Σπύρου Βρεττού, Πόλις 2001 –ένα συναφές με την προκείμενη θεματολογία βιβλίο), που με τα ερωτήματά του, αλλά και με το τάλαντο της ευφυΐας του, καταφέρνει να αποσαφηνίσει ταυτότητες και ετερότητες. Ταυτότητα με αυτό που είναι το εγώ, και ετερότητα με αυτό που θα μπορούσε να υπάρξει. Ή που υπήρξε.


Ένα από κεντρικά θέματα τού βιβλίου είναι η αναζήτηση του χρώματος της ψυχής (το ουράνιο τόξο είναι το διακύβευμα που θα πραγματωθεί μέσα απ’ το «ξεχιόνισμα» των ανθρώπων), δηλαδή –στη δική μου ανάγνωση- η αναζήτηση της ταυτότητας, του τι πραγματικά είναι αυτό που μας καθορίζει –και αφού μας θέσει ενώπιον της αλήθειας μας- μας κάνει να αλλάζουμε την οπτική για τον κόσμο γύρω μας, όπως και για τον ίδιο μας τον εαυτό.
Πρόσωπα καθοριστικά που φλερτάρουν με το παραμύθι και τη μεταφυσική (που όμως αφορά την παρούσα ζωή σε κάθε περίπτωση και έτσι χρησιμοποιείται από τον συγγραφέα), ιστορικά γεγονότα και πισωγυρίσματα στο ιστορικό παρελθόν, δοσμένα με τρόπο ευφάνταστο και μαγικό, και αφηγηματικά πυροτεχνήματα συναισθηματικής φόρτισης συνδυασμένης με διάχυτο χιούμορ («Καμιά φορά, όσοι είναι πολύ ευαίσθητοι, αισθάνονται και λίγο πεθαμένοι. Και τότε νιώθουν κάπως αόρατοι…»), είναι μερικά από τα κυρίαρχα στοιχεία του «Αγοριού στην αποβάθρα» τού Στέφανου Δάνδολου.

Το σκηνικό τού μυθιστορήματος συνίσταται στη δύσκολη ζωή των μεταναστών, στην Ιντιφάντα που ξεσπά για το δίκιο τους που καταπνίγεται από τις κυβερνήσεις-ξενιστές (το αγόρι αρχικά νομίζει ότι η Ιντιφάντα είναι μια κοπέλα που όλοι θέλουν να ασχοληθούν μαζί της και την περιμένουν να φανεί στη γειτονιά πώς και πώς), στα διάσπαρτα γκέτο των νέων πόλεων –εν προκειμένω το γκέτο ονομάζεται σαρκαστικά «Σεν Τροπέ»- που έχουν δημιουργηθεί μιας και το πνιγηρό περιβάλλον πολλών πατρίδων εξαναγκάζει τους πολίτες τους σε μετανάστευση.

Ο αρνητικός βαθμός που δίνω στο μυθιστόρημα αυτό είναι στη διαπραγμάτευση της διάκρισης μεταξύ αυτού που είναι και αυτού που υπήρξε ο καθένας. Εξηγούμαι: ο Δάνδολος μιλά για τη ζωή και τις πράξεις ενός διασωθέντος απ’ το στρατόπεδο συγκέντρωσης τού Άουσβιτς (με τη βοήθεια εύψυχου «ναζιστή» γιατρού –ναι, σαφώς υπήρξαν και τέτοιοι) και θέλει, εμφανώς, να οριοθετήσει το πόσο η σύγχρονη παρουσία της εβραϊκής κοινότητας έχει επηρεαστεί από το τραγικό Ολοκαύτωμα. Ωστόσο, αυτό που δεν ολοκληρώνει είναι η δυναμικότητα και η ακρίβεια της αλλαγής του ψυχισμού ενός ανθρώπου, μόλις συνειδητοποιήσει αυτό που στην πραγματικότητα τον έχει καθορίσει. Ενώ ο συγγραφέας παρουσιάζει εξαιρετικά δείγματα γραφής, έχω την αίσθηση ότι φοβήθηκε (ή αυτολογοκρίθηκε ίσως για) να μιλήσει ανοιχτά γι’ αυτό που είχε στο μυαλό του (κάτι που, βέβαια, είναι μάλλον κατανοητό, αν αναλογιστεί κανείς σε βάθος το υπό διαπραγμάτευση θέμα τού μυθιστορήματος).

Τελικά, αυτό που μένει καλά στο μυαλό είναι το πόσο σκληρό και την ίδια στιγμή υπέροχο μπορεί να είναι ένα μετα-φυσικό παραμύθι, που –χωρίς αμφιβολία και με το χέρι στην καρδιά- οδηγεί τον αναγνώστη στην ομορφιά της κάθαρσης και της πλήρους συνείδησης του προσωπικού αλλά και κοινωνικού παρόντος του καθενός και της καθεμιάς μας.

[Ο Στέφανος Δάνδολος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1970. Πρωτοεμφανίστηκε στη λογοτεχνία με το μυθιστόρημα «Υπνοβάτες του Σεπτέμβρη» (1996). Ακολούθησαν τα μυθιστορήματα «Ο περίγελος των αγίων» (1997), «Και φόρεσαν χειροπέδες στα πουλιά» (2000), «Νάρκισσοι και Κανίβαλοι» (2002), «Νέρων –Εγώ, ένας θεός» (2004), καθώς και η συλλογή από νουβέλες και διηγήματα «Αγάπη σε δυο σταγόνες όνειρο» (1999). Το «Νέρων –Εγώ, ένας θεός» μεταφράστηκε στα ιταλικά και κυκλοφόρησε από τον εκδοτικό οίκο Ε/Ο το 2006]

κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη

δείτε και την όμορφα δοσμένη κριτική τής Σταυρούλας Σκαλίδη

15 thoughts on “το αγόρι στην αποβάθρα – στέφανος δάνδολος

  1. «Αυτό είναι το περίεργο με κάποια πράγματα. Μόλις τελειώσουνε, το μόνο που θες είναι να τα ξαναζήσεις.»

    Ακόμη κι αν είχαν πόνο!
    Κάποιες φορές προσπαθούμε να μην τελειώσουν γιατί φοβόμαστε πως όσο ανοικονόμητη και ολισθηρή κι αν είναι η επιθυμία μας δεν θα τα ζήσουμε ποτέ ξανά.
    Αυτό τουλάχιστον υποστηρίζουν οι φυσικοί νόμοι “δεν μπορείς να μπεις δυο φορές στο ίδιο ποτάμι”.

    Η συνέχεια της φυσικής που δεν είναι απαραίτητα -κατ’ εμέ τουλάχιστον- σε αντιθετική σχέση μαζί της είναι η μετά-φυσική.
    Μ’ αυτή τη ματιά η μεταφυσική δεν αρνείται τον ρεαλισμό απλά τον αναζητά και σε άλλες διαστάσεις προς στιγμήν δυσνόητες.

    Εν κατακλείδι δεν είναι ούτε περίεργο που κάποια πράγματα όταν τελειώσουν θες να τα ξαναζήσεις ούτε δύσκολο αν το θες και «χωρίς να στήσεις παιγνίδια συνομωσίας με το σύμπαν».
    Δήμητρα

  2. “Η συνέχεια της φυσικής που δεν είναι απαραίτητα -κατ’ εμέ τουλάχιστον- σε αντιθετική σχέση μαζί της είναι η μετά-φυσική.
    Μ’ αυτή τη ματιά η μεταφυσική δεν αρνείται τον ρεαλισμό απλά τον αναζητά και σε άλλες διαστάσεις προς στιγμήν δυσνόητες.”

    ίσως απ’ την άλλη η μεταφυσική να είναι ο ο τρόπος να ξαναμπούμε στο ποτάμι, να ξαναδώσουμε στο τώρα κάτι απ’ το χθες, γιατί εκτός από αόριστοι και μόνοι (αν έχουμε μείνει ως κάποιο σημείο χάνοντας στιγμές που δεν επαναλαμβάνονται), μπορούμε να δώσουμε τις εξηγήσεις που χρειάζονται για να φύγουμε, επανερχόμενοι…

    η επάνοδος βέβαια έχει κάτι από το τώρα που δεν το είχε ως “τότε”.
    τι φοβερό, fairuz μου, να ρωτάμε και να μην απαντά κανείς.

    ο πίπικ βρήκε τις απαντήσεις του, χρησιμοποιώντας τη μεταφυσική με έναν τρόπο…φυσικό…

    κάπου εκεί μέσα είμαστε κι εμείς κρυμμένοι. σ’ αυτό το ενδιάμεσο.
    καταραμένο ή όχι…
    εκόντες άκοντες, στα σίγουρα.

    καλημέρα με την αγάπη μου.

  3. Δημήτρη μου,

    «αφηγηματικά πυροτεχνήματα συναισθηματικής φόρτισης συνδυασμένης με διάχυτο χιούμορ»
    Τι ωραία περιγραφή!

    «Ταυτότητα με αυτό που είναι το εγώ, και ετερότητα με αυτό που θα μπορούσε να υπάρξει. Ή που υπήρξε.»
    Νομίζω πως σ’ αυτό το αέναο παιχνίδι του μυαλού κερδίζουν μόνο όσοι γενναίοι μπορούν να τσαλακωθούν μπροστά στον καθρέφτη τους και να αναγνωρίσουν αδυναμίες! ..και τελικά όταν κατανοήσουμε την ταυτότητα, θα έχουμε την ωριμότητα να κυνηγήσουμε την ετερότητα που θα ζυμώσει την νέα μας ταυτότητα; Ίσως να είναι εφικτό μόνο εάν «αυτό» που έχει καθορίσει την αλλαγή είναι συνειδητά τοποθετημένο στην θέση της μεταβλητής αξίας.

    «το αγόρι αρχικά νομίζει ότι η Ιντιφάντα είναι μια κοπέλα που όλοι θέλουν να ασχοληθούν μαζί της και την περιμένουν να φανεί στη γειτονιά πώς και πώς»
    Τα παιδιά μπορεί να μην αντιλαμβάνονται ακριβώς τα πολύπλοκα σχήματα των μεγάλων, πολλώ δε μάλλον τον σκοπό ύπαρξής τους αλλά και της ανάγκης δημιουργίας τους για «πόλεμο»(ιερό… τι ειρωνεία!) και «νίκη»(..με τι κόστος;;;).Έχουν την θεϊκή ικανότητα να διαισθάνονται την ουσία σχηματοποιώντας και χρωματίζοντας, να ξεχωρίζουν το σημαντικό μέσα στην απλότητα και την εσωτερική «ειρήνη»!Κι όλα αυτά λίγο πριν τα «εκπαιδεύσουμε» και τους μεταδώσουμε το σύστημα αξιών μας!

    Την καλημέρα μου

  4. daniela μου, διάβασα και πολλές φορές το σχόλιό σου και δεν μπόρεσα να βρω ούτε μια, στ’ αλήθεια, παραπάνω κουβέντα να προσθέσω.

    είχα στο μυαλό μου πολλά ακόμα διαβάζοντας το “αγόρι στην αποβάθρα”, δημιουργήθηκαν τόσα πολλά που θα χρειαζόμουν λέξεις πολλές. αλλά όπως ο συγγραφέας, κατ’ επέκτασιν ο πίπικ και ο κύριος άκερμαν, δεν είπαν πολλά, αλλά όσα έπρεπε, περιορίστηκα σ’ αυτά.

    και, να, τώρα εσύ με τις σκέψεις αυτές που τις φέρνεις να κλειδώσουν όμορφα σε όλα τα παραπάνω, ως ένας ευαίσθητος και κρυφοθυμωμένος (μ’ αρέσει) μεγεθυντικός φακός…

    όλα συνωθούνται σε ένα σημείο: στην εδραίωση μιας ελεύθερης ταυτότητας που θα μας χωρέσει όλους, χωρίς να μας κάνει ίδιους…
    ποιος ξέρει…

    πολλά-πολλά φιλιά!

  5. Καλησπέρα Δημήτρη!
    Μένω περισσότερο στην αναζήτηση της ταυτότητας του ατόμου (μιας ΚΑΙ αυτό το βιβλίο δεν το έχω διαβάσει), ταυτότητα που προσέγγισε και η προλαλήσασα daniela. Ταυτότητα δεν είναι αυτό που είμαστε, είναι αυτό που θα θέλαμε να είμαστε. Αν κάτι μας καθορίζει, αυτό είναι όχι τόσο το παρελθόν αλλά περισσότερο η επιθυμία να συμπορευτούμε με αυτό ή να το αποποιηθούμε. Είναι η σχέση αντίληψης του ατόμου για τον ίδιο, καταφατικά ή αποφατικά…οι επιθυμίες καθορίζουν την ταυτότηα

  6. πετρούλα μου, θα ήθελα να συμφωνήσω όσο περισσότερο γίνεται, αλλά -δυστυχώς και μαζί ευτυχώς- παρατηρώ γύρω μου (εμού συμπεριλαμβανομένου) ότι και οι πραγματωμένες μας επιθυμίες/επιλογές μάς καθορίζουν, αλλά και ό,τι είμαστε τώρα, αυτήν τη στιγμή που μιλάμε, με όλα μας τα χαρακτηριστικά.

    δηλαδή έχω δει σε συνεντεύξεις να λένε μισθοφόροι το εξής: “θέλω έναν καλύτερο κόσμο, ειρηνικό και ελεύθερο, αλλά επειδή δεν μπορώ να τα βγάλω πέρα, είμαι μισθοφόρος ελεύθερος σκοπευτής τού Μπους” (και όποιου Μπους συμπληρώνω…)

    είναι αυτό που είπε η daniela:

    “και τελικά όταν κατανοήσουμε την ταυτότητα, θα έχουμε την ωριμότητα να κυνηγήσουμε την ετερότητα που θα ζυμώσει την νέα μας ταυτότητα; Ίσως να είναι εφικτό μόνο εάν «αυτό» που έχει καθορίσει την αλλαγή είναι συνειδητά τοποθετημένο στην θέση της μεταβλητής αξίας.”

    ωραία κουβέντα έχουμε ανοίξει.
    ωραία βιβλία διαβάζουμε…

    πολλά φιλιά! :-)

  7. […]Ωστόσο, αυτό που δεν ολοκληρώνει είναι η δυναμικότητα και η ακρίβεια της αλλαγής του ψυχισμού ενός ανθρώπου, μόλις συνειδητοποιήσει αυτό που στην πραγματικότητα τον έχει καθορίσει. Ενώ ο συγγραφέας παρουσιάζει εξαιρετικά δείγματα γραφής, έχω την αίσθηση ότι φοβήθηκε[…]

    συγκράτησα αυτό (όχι μόνο) το αποσπασματάκι από όλο το όμορφο κείμενό σας γιατί εκεί βρίσκεται δυστυχώς μια πολύ σημαντική ουσιώδης κατάσταση που ακόμη και οι εβραιϊκής καταγωγής άνθρωποι, διστάζουν ακόμη και να αναρωτηθούν, φοβούμενοι τυχόν αντίδραση πάνω σε ένα τόσο ακανθώδες ζήτημα. Ο Ίμρε Κέρτες (Νόμπελ Λογοτεχνίας) τοποθετήθηκε αριστουργηματικά.

    Κάντε κλικ στο όνομά μου, και έαν σας ενδιαφέρει στείλτε μου κάποιο κείμενο για το περιοδικό “στάχτες”.

    Γράφετε πολύ ωραία.

  8. “Εχει περάσει πολύς καιρός από τότε που έπαψα πλέον να αναζητώ την πατρίδα μου και την ταυτότητά μου. Το Ολοκαύτωμα δημιούργησε μια νέα κατηγορία Εβραίων που δεν τους προσδιορίζει ούτε η θρησκευτική ταυτότητα ούτε η ένταξη σε μια κοινότητα. Για μένα Εβραίος είναι, πάνω από όλα, μια ηθική επιταγή.”

    “Στα δικτατορικά καθεστώτα η λογοτεχνία αποκτά υπαρξιακή σημασία, τουλάχιστον όταν παίρνουμε το γράψιμο στα σοβαρά. Η λογοτεχνία σε φέρνει μπροστά στη δική σου ύπαρξη, χρησιμεύει για να φωτίσει τη ζωή σου. Είναι δύσκολη, αλλά απαραίτητη εμπειρία”

    λίγα λόγια απ’ τον Ίμρε Κέρτες που φαντάζομαι ότι αυτά, ή περίπου αυτά, είχατε στο μυαλό σας.

    Όπως πολλοί άνθρωποι που, ενώ είναι “κάτι”, στην ουσία “έγιναν” από επιλογή (μπορεί και όχι) αυτό το το “κάτι”. Καταλαβαίνω αυτό που μπορεί να τους φοβίζει. Είναι ίσως εκείνη η χαραμάδα στην ψυχή τους που δεν κλείνει ποτέ. Μένει έτσι… Να μπάζει -αν μου επιτρέπετε- διαρκώς επανερχόμενους πόνους.

    Συμφωνώ με όσα λέτε για τον ορισμό ταυτοτήτων, όπως και να ‘χει.

    Και ειλικρινά σας ευχαριστώ μέσα απ’ την καρδιά μου για τα ενθαρρυντικά σας λόγια.
    Θα επικοινωνήσω άμεσα μαζί σας.

  9. Καλησπέρα

    Ο κυριος Ακερμαν εκπροσωπεί τον αιώνα του Αουσβιτς και της εποχής της ναζιστικής αγριότητας. Ο Γιούρι, το παιδί του γκέτο, εκπροσωπεί έναν αιώνα διαφορετικών παθών που όμως ριζώνουν στην ίδια αιτία : τη μοναξιά και την αποξένωση. ( Από τη συνεντευξη του Στέφανου Δανδολου στο “Διαβάζω”)

    Για την αντιγραφή Ριτς

  10. Σ’ ευχαριστούμε, Ρίτσα μας, για την αποδελτίωση!

    Όχι μόνο ήταν αυτή η πρόθεσή του, αλλά τα κατάφερε και παραπάνω από καλά ο Σ.Δ.!

    Καλησπέρα κι από μένα.
    Όλα καλά, ε;

  11. Καλησπερα και καλο μηνα αγαπητέ μου φίλε. Πάμε σινεμα με το Αλεφ Ερωτας στα χρονια της Χολερας και μετα ΖΩΝΑΡς μεχρι να το ξεπεράσουμε το νεο-συνδρομο της πολης. Μπα, μεταφορά της γωνιας Καναρη και Μιλιωνη είναι.
    χαιρετω
    ριτς

  12. ρίτσα μου, καλησπέρα.

    χαθήκαμε λίγο αυτές τις μέρες, αλλά επανέρχομαι δριμύτερος.
    γεμάτο σαββατοκύριακο, αρκετή δουλειά, αρκετά όλα.

    ωραίο τελικά το νέο zonar’s ή όπως το περιγράφεις αρχικά;
    η ταινία;

    με την πρώτη ευκαιρία, ξέρεις, ε;!

    φιλιά πολλά!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s