bodyland/χωρασωμάτων – αργυρώ μαντόγλου

bodyland

A thinking woman sleeps with monsters
(Adrianne Rich)

Ξεκινώ απότομα: η Αργυρώ Μαντόγλου κατάφερε να βρει την έξοδο. Το «Bodyland – Χωρασωμάτων» είναι το μυθιστόρημα-(δι)έξοδος από εκείνον τον κόσμο της λογοτεχνίας που θέλει τις γυναίκες νοικοκυρές, συζύγους, αδιάφορες ερωμένες και περισπούδαστες θυγατέρες που σπάνε οικογενειακούς δεσμούς για να χτίσουν άλλους, επίσης αποπνικτικούς αλλά με μια δήθεν δόση επαναστατικότητας. Το βιβλίο αυτό είναι η γυναίκα η ίδια και, τελικά, και εδώ είναι η μεγάλη ανατροπή σε όλα τα προαναφερθέντα, ο ίδιος ο άνθρωπος• ανεξαρτήτως φύλου.

Η Μαντόγλου χωρίζει το μυθιστόρημά της σε δύο μέρη: στις Ιστορίες του Δρόμου και τις Ιστορίες του Τρόμου. Στο πρώτο μέρος, που ξεκινά με την εισαγωγική ιστορία της Χ (άγνωστη Χ, μεταβλητή, μεταβαλλόμενη), οι ηρωίδες αντιμετωπίζουν καθημερινές ιστορίες, ιστορίες υπαρξιακές, εξωτερικές και μαζί ονειρικές. Στο δεύτερο μέρος, που τώρα τελειώνει με την ΕυΧή (και που πανέμορφα προοιωνίζεται ένα μυθιστόρημα που επίκειται, με ήρωες τον Σταύρο και την Αυγή), οι γυναίκες-πρωταγωνίστριες μετέρχονται καταστάσεις στην κόψη του ξυραφιού, ανατρέπουν και γεμάτες απρόοπτα ξαναχτίζουν τις ζωές τους με ρίσκο, με κίνδυνο την ίδια τους την ύπαρξη, όχι ως σώμα, αλλά ως εν δυνάμει οντολογική ύπαρξη. Και στις δύο περιπτώσεις, η αναζήτηση της ταυτότητας κυριαρχεί, η εναγώνια προσπάθεια τοποθέτησης στον κόσμο που διανύουμε είναι κάτι περισσότερο από ξεκάθαρη.

Όλες οι ηρωίδες θα μπορούσαν να είναι γυναίκες της διπλανής πορτας, μόνο που τώρα αυτή η «πόρτα» δεν κρύβει μόνο τα ταψιά, τις σφουγγαρίστρες, τις πάνες του μωρού και τις σιδερωμένες «αλλαξιές»• κρύβει συνάμα αιωρούμενες και διαχεόμενες, στο σήμερα και στο πάντα, ψυχές και σώματα που διαθέτουν τον εαυτό τους σε δύο σημεία: στην κάλυψη των αναγκών τους και στην απόλυτη προσφορά τους στον Άλλον.

Η συγγραφέας της «Bodyland» επέλεξε ως συνοδευτικό τίτλο τη -δικής της επινόησης λέξη- «Χωρασωμάτων». Αν τη διασπάσουμε, θα μπορούμε να φτιάξουμε εκ νέου συνδυασμούς όπως: Χώρα Σωμάτων ή Χώρ’ Ασωμάτων. Και εκεί στοχεύει, σύμφωνα με τη δική μου αναγνωστική αντίληψη, η Μαντόγλου. Σώματα και ασώματα επικοινωνούν, διαδέχονται το ένα το άλλο, εμφιλοχωρούν εκατέρωθεν και δημιουργούν τον κόσμο της χώρας αυτής.

Τα δύο ξεκάθαρα στοιχεία που επιβεβαιώνονται στο μυθιστόρημα αυτό, είναι οι ποιητικές καταβολές και η μεταφεμινιστική ιδεολογική τοποθέτηση της συγγραφέως. Ο μεταφεμινισμός, απομακρυσμένος από τον φεμινισμό των σουφραζεττών, αλλά και από το λεγόμενο Δεύτερο Κύμα του Φεμινισμού που αναπτύχθηκε τη δεκαετία του ’70, αναπτύχθηκε περί τα τέλη της δεκαετίας του ’80. Βασική του αρχή είναι η εναλλακτική, πια, θεωρητική και –συνεκδοχικά- εμπράγματη αναζήτηση της θέσης της γυναίκας στον σύγχρονο κόσμο, θεωρώντας εν γένει δεδομένες κάποιες κατακτήσεις εκ μέρους των προηγηθέντων φεμινιστικών, θεωρητικών και αγωνιστικών, κινημάτων.

Έτσι, η δομή του μυθιστορήματος, οι σπασμένες και μη επαναλαμβανόμενες φόρμες, η εκτός της τρέχουσας πραγματικότητας αφήγηση, καθώς και οι ιδέες/εικόνες που συναντά ο αναγνώστης, είναι καταφανείς βεβαιώσεις για την ποιητικότητα της Μαντόγλου. Απ’ την άλλη, οι γυναίκες ως απόλυτες και κυρίαρχες υπάρξεις, οι άντρες που λιώνουν μέσα σ’ αυτές, χωρίς να υποτιμώνται σχεδόν ποτέ, καθώς επίσης και οι βασικές περιγραφές των αναγκών της σύγχρονης γυναίκας, αποτελούν την επιβεβαίωση της πολιτικοϊδεολογικής τοποθέτησης της συγγραφέως έναντι της τέχνης.

Αυτά τα δύο στοιχεία, εντούτοις, όταν σε κάποια σημεία της «Bodyland» εμφανίζονται με έναν υπερβολικό τόνο, αδικούν το μυθιστόρημα και το οδηγούν, μόνο σ’ εκείνα τα σημεία, σε ποιητικό αφενός, και φεμινιστικό αφετέρου, μονοδιάστατο μανιφεστάρισμα. Εδώ δίνω τον αρνητικό μου βαθμό στο μυθιστόρημα αυτό.

Ολοκληρώνοντας, η Αργυρώ Μαντόγλου παρέδωσε ένα μυθιστόρημα –συνέχεια των ασκήσεων ύφους και της σωματικότητας της γραφής των προηγούμενων βιβλίων της- που, δομικά και ιδεολογικά, αποκατέστησε τη βαρετή, ανυπόφορα κλισέ και άχαρη εικόνα που δίνουν για τη λογοτεχνία γενικά και τη γυναίκα ειδικά οι περισσότερες (ομοεθνείς, ας περιοριστώ) συναδέλφισσές της.

Γιατί, αναμφίβολα, καλό είναι το φαγητό της μαμάς μας, αλλά ας κοιτάξουμε μήπως κάτω από την μπεσαμέλ κρύβεται κάποια άλλη ζωή, λιγότερο καλοψημένη…

[κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος]

[Η Αργυρώ Μαντόγλου είναι συγγραφέας δύο μυθιστορημάτων, μιας νουβέλας και δύο ποιητικών συλλογών. Σπούδασε Αγγλική Λογοτεχνία, Κριτική Θεωρία και Φιλοσοφία στην Αγγλία. Έχει δημοσιεύσει ποιήματα, διηγήματα, δοκίμια για θέματα λογοτεχνίας, μεταφράσεις και βιβλιοκριτικές. Είναι συνεργάτρια του ένθετου για το βιβλίο  Βιβλιοθήκη  της Ελευθεροτυπίας. Ανάμεσα στους συγγραφείς που μετέφερε στα ελληνικά είναι και οι Τζορτζ Έλιοτ, Βιρτζίνια Γουλφ, Χένρι Τζέιμς, Άντζελα Κάρτερ, Τζόις Κάρολ Όουτς, Κέιτ Άτκινσον κ.ά.]

 

8 thoughts on “bodyland/χωρασωμάτων – αργυρώ μαντόγλου

  1. σαν μία παρένθεση, γενικότερα, για το ζήτημα, θέλω να πω, πως στην αναζήτησή της, καμμιά γυνάικα δεν μούδωσε ποτέ μια εικόνα αντάξια του Τσαρούχη, ένα ποίημα σαν του Καβάφη, μια χορογραφία σαν του Παπαιωάννου, ένα γλυπτό σαν του Μοντιλιάνι ή μια μουσική σαν του Μάνου Χατζιδάκι. από τα έργα τούτα, ανεξάρτητα της αφετηρίας, είδα από την σκοπιά τους και παρέδωσα σε σώματα τον εγωισμό και όχι το φύλο μου. σόρρυ, κορίτσια αλλά με τόσο θυμό από τη μια, αφοσίωση σε στόχους από την άλλη (ιδιοκτησία, αποκατάσταση, καρριέρα, πατρίς, θρησκεία, οικογένεια, αλλά και ” εκδίκηση, ζεστή ή κρύα” – όλα γένους θυληκού) κάτι χάνουμε. για να βρούμε τον “πλησίον”, χρειάζεται ν΄αγαπήσουμε “ευατον”, όχι να κλέμε για τα βάσανα, ούτε να ετοιμαζόμαστε για πόλεμο… αλλιώς ο πόλεμος απλά θα αλλάξει μέρος και θα απογίνει εμφύλιος. εκτός θέματος είμαι, εν γνώσει μου, και είναι εντελώς προσωπική η άποψη αυτή, απλά μέσα από ανδρών μάτια -ανεξάρτητα προτίμησης- βλέπω τους άντρες, και προσπαθώ να αγαπήσω το πλευρό τους μέσα μου, όχι θεολογικά, ουσιαστικά. και έτσι αισθάνομαι δικαιότερο το γυναικείο σώμα που κατοικώ (και από την εποχή των καιγομένων σουτιέν μέχρι τις ακτιβίστριες του lgbt, μας ακούω λιγουλάκι στρίγγλες) .υποκειμενικά, και μη δική σας και πάλι συμπαθάτε με κορίστσια. (υ.γ. το βιβλίο μόνο ως αφορμή). και ο άνθρωπος ανεξαρτήτως φύλου ένα όραμα μακρινό καιουτοπικό, μετά τον πόλεμο των στεροτύπων ένθεν και ένθεν, ίσως και μακάρι βέβαια

  2. Νομίζω ότι πρόκειται για μια συγγραφέα με έντονα “διεισδυτική ματιά” και πολύ αναλυτική γραφή. Εντυπωσιακό το αποτέλεσμα στα νοήματα του θέματος αν και λίγο υπερβολική σε κάποια σημεία. Ευχαριστώ για τη φιλοξενεία.

  3. Μαρία,

    “για να βρούμε τον “πλησίον”, χρειάζεται ν΄αγαπήσουμε “ευατον”, όχι να κλέμε για τα βάσανα, ούτε να ετοιμαζόμαστε για πόλεμο… αλλιώς ο πόλεμος απλά θα αλλάξει μέρος και θα απογίνει εμφύλιος.”

    Κρατώ αυτό καλά, και αφήνω τα υπόλοιπα για τα κορίτσια της παρέας! Άλλωστε έχουν την τιμητική τους και σε μένα και σένα σε τούτο το ποστ! ;-)

  4. Greendim, καλησπέρα.
    Αναλυτική, διεισδυτική και σωματική η γραφή της. Ακριβώς έτσι. Έχεις δίκιο.

    Αλήθεια, εσένα τι σου έκανε περισσότερο εντύπωση απ’ τα νοήματα του βιβλίου που αναφέρεις;

  5. καλημέρα Δημήτρη
    και τα κορίτσια καιτα αγόρια όλοι χρειαζόμαστε να συστρατευτούμε για την ελεύθερη και μη οριοθετημένη επιλογή γιατί η σταση ζωής καθορίζει τη στάση στο κρεβάτι μας και όχι αντίστροφα, άμα έχεις ελέυθερο χέρι κράτα κι αυτό. μούρθε καθώς έπλενα τα πιάτα, και γλιστράει … αλλά διαβάζοντας κι εδώ και αλλού σχόλια, βεβαιώνομαι πως όλα αυτά είναι πολύ μακρινά, ουτοπικά και ακόμα μόνο στη σφαίρα της καλλιτεχνικής διαίσθησης – ή και εμπειρίας – δυστυχώς ελάχιστων. αλλά οι μύθοι πάνε πάντα μπροστά, αν δεν κάνω λάθος, και παραμυθία πάνα πει παρηγοριά κι ένας γλυκός τρόπος να αποκοιμιέσαι και να ξυπνάς καλύτερος/η

  6. Μαρία,
    μου ήρθαν στο μυαλό διάφορα με την αναφορά στην παραμυθία. Σκέφτηκα να αρχίσω έναν αναβαλλόμενο στην αριστοτελική βλακεία για την τραγωδία, για τις μιμήσεις σπουδαίων και τέλειων πράξεων, για όλα αυτά που η τέχνη και ο μύθος χαρίζουν -ευτυχώς- ανεξέλεγκτα, ανάλογα με το ελεύθερο χέρι που λες κι εσύ. Γιατί, καημένε Σταγειρίτη, ούτε τέλειες πράξεις ούτε σπουδαίες υπάρχουν, όχι γιατί δεν είμαστε άξιοι να τις κατασκευάσουμε και να τις ζήσουμε, αλλά γιατί απλούστατα είναι βαρετές. Γιατί την άλλη ζωή, αυτήν της τέχνης και της όποιας καλλιτεχνίας, θέλουμε να την κάνουμε αλλιώς. Παράλληλη ζωή, ναι, αλλά όχι ίδια. ‘Αλλη, επιτέλους, άλλη.

    Καλησπέρα.

  7. Δημήτρη χαρά μου που τα ξαναλέμε! Για την Μάντογλου λοιπόν να μιλήσω: Έχω διαβάσει το “Βιρτζίνια Γουλφ Cafe”, (Εκδόσεις Απόπειρα, 1999). Πολύ ρεαλιστικό μυθιστόρημα. Από εκεί γνώρισα και συμπάθησα τη συγγραφέα. Στο παρόν βιβλίο -όπως ίσως και στα προηγούμενα- ο γράφων περιγράφει τον “κόσμο” του με δυνατά νοήματα. Αυτό είναι που την κάνει νομίζω, να ξεχωρίζει στη γραφή της.
    Η ίδια έχει πει: “Γράφω εν θερμώ. Δεν μεταφράζω ούτε γράφω κριτικές εν θερμώ. Ελπίζω αυτό να μην αλλάξει. Θέλω να γράφω εν θερμώ και να σβήνω, ό,τι περισσεύει, με ψυχρή αποστασιοποίηση. Με παγωμένο χέρι. Παγερή αντικειμενικότητα.”
    Αυτά προς το παρόν Δημήτρη. Συνέχισε να μας κάνεις να τρέχουμε στα βιβλιοπωλεία. Νομίζω πως είναι κάτι το πολύ όμορφο και σε έχουμε εκτιμήσει γι αυτό!…

  8. Μη μου δίνεις πολύ θάρρος γιατί θα βρεθείς με χρέη προς τις τράπεζες και το δημόσιο…! ;-)

    Καλησπέρα, πράσινε Δημήτρη.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s