το άλλο μισό μου πορτοκάλι – λευτέρης μαυρόπουλος

miso_portokali_mayropoylos

 

Ο Λευτέρης Μαυρόπουλος, μετά από τρία μυθιστορήματα, επιστρέφει με το «Άλλο μισό μου πορτοκάλι» για να ταράξει τα νερά της συλλογικής μνήμης και να προσδώσει καινούρια οπτική στην αντίληψη του μίσους και της αγάπης, όχι βέβαια από τη γωνία των καθημερινών, τετριμμένων ή μη σχέσεων, αλλά από αυτήν της ιστορίας, του χρόνου και της εξέλιξης. Είναι μια συγγραφική προσπάθεια αναζήτησης του πώς το (πολιτικό, κοινωνικό) μίσος του σήμερα δεν είναι κομήτης ξαφνικά εμφανιζόμενος, αλλά κουβαλά πάνω του, πρώτα απ’ όλα την ίδια την αγάπη και, φυσικά, όλο το βαρύ παρελθόν του, όλα όσα το συναποτελούν και το έχουν μέχρι σήμερα διαμορφώσει.

Όχημα της αφήγησης αποτελεί ο κατατρεγμός των αγροτών και των εργατών από τη χούντα του Μεταξά μέχρι αυτήν των συνταγματαρχών. Με αναφορές στους αγώνες των καπνεργατών της Θεσσαλονίκης –άνοιξη του 1936-, στις σκληρές διώξεις του μεταξικού καθεστώτος, του παρακράτους των χρόνων που μεσολάβησαν μέχρι τη δικτατορία του ’67, καθώς και με την επαναφορά του φασιστικού καθεστώτος, ο Μαυρόπουλος σκιαγραφεί με μάτι διεισδυτικό την ελληνική ιστορία του μίσους, που πάντα φαίνεται να πηγάζει απ’ την αγάπη σε τούτο το μυθιστόρημα.

Ο Μιχάλης, πολύτεκνος πατέρας από ένα χωριό της Μακεδονίας, συμμετέχει στους αγώνες των καπνεργατών της Θεσσαλονίκης, προσπαθώντας να παράλληλα να ξεσηκώσει τους συγχωριανούς του προς αυτή την κατεύθυνση. Μέσα από μια σειρά διώξεων και εκδικήσεων, οδηγείται, γνωστή ιστορία, στη δολοφονία του απ’ το κράτος και τους βοηθούς του. Ο μεγάλος του γιος, ο Κυριάκος, αποφασίζει να αναλάβει δράση εναντίον των δολοφόνων του πατέρα του, στο όνομα του οποίου έχει τάξει τη ζωή του. Η κατάληξη, δυστυχώς, είναι η ίδια. Ο Μιχάλης, όμως, έχει ακόμα πολλούς εκδικητές αφήσει πίσω του. Εκδικητές που φτάνουν να ανασυστήσουν την τρομοκρατία, οποιασδήποτε μορφής, του σήμερα. Ή του πολύ πρόσφατου χθες…

Ο μικρότερος γιος του, αυτός που η μητέρα του ήθελε να «ρίξει» στη διάρκεια της εγκυμοσύνης εξαιτίας οικονομικών κυρίως λόγων, είναι αυτός που πήρε το όνομα και μαζί τη χάρη του πατέρα του. Φυγαδευμένος από τον παπά του χωριού, φτάνει στην Αθήνα μετά από κάποια χρόνια στην Άνδρο, και αναλαμβάνει δράση. Μια δράση που ξεκινά τον κύκλο του αίματος, αλλά δεν τελειώνει μ’ αυτόν, τον Μιχάλη. Μεσούσης της δικτατορίας, έρχονται οι επίλοιποι γιοι του Μιχάλη, του πατέρα, να συνεχίσουν την «ιστορία», κάτι που γίνεται αντιληπτό εξαίφνης απ’ τον αναγνώστη.

Ο τίτλος του μυθιστορήματος έχει να κάνει, τεχνικά, με αυτό που αφήνουν οι «εκδικητές» ως υπογραφή των φόνων που διαπράττουν. Αρχικά, το μισό πορτοκάλι είναι αυτό που τα μέλη της οικογένειας έτρωγαν κάθε μέρα στο σπίτι τους, στο χωριό της Μακεδονίας. Ωστόσο, ο συγγραφέας το χρησιμοποιεί ως ένα στοιχεία συμβολικό για να αποδώσει αυτόν που λείπει απ’ την οικογένεια και δεν έφαγε το μισό πορτοκάλι που του αναλογούσε, αυτόν ή αυτούς που κάτι μένει πίσω να τους ενώσει και πάλι. Το πώς και το πού φαίνεται να μην έχει καμία σημασία.

Επίσης, πολλές περιγραφές από την πρόσφατη πολιτική ιστορία αλλά και τον τρόπο ζωής στην ελληνική επαρχία κυρίως, μπορεί να βρει κανείς διαβάζοντας το «Άλλο μισό μου πορτοκάλι». Με επιρροές απ’ τη ρεαλιστική παράδοση και την ηθογραφία, ο Λευτέρης Μαυρόπουλος, με μια γλώσσα δοσμένη πάντα με τρόπο που εκφράζει και περιγράφει απόλυτα αυτόν που τη φέρει μέσα στο κείμενο, ανασυνθέτει τα διάσπαρτα κομμάτια ενός τμήματος της Ιστορίας που πέρασε «το κατώφλι του τρόμου», όχι χωρίς απώλειες, όχι χωρίς τα λάθη και τις υπερβολές που, εξ ορισμού ωστόσο, κρύβει η ίδια η Ιστορία.

Η γραμμική, άλλοτε τριτοπρόσωπη και άλλοτε πρωτοπρόσωπη, αφήγηση είναι η λογοτεχνική τεχνική του συγγραφέα, ο οποίος τη χειρίζεται κατά τρόπο εν γένει αντισταθμιστικό προς την παρέκκλιση, κάποιες φορές, προς την απλοποίηση των κινήτρων που αποδίδει στις πράξεις των ηρώων του, ή προς τον αυστηρό περιορισμό της ουσίας των καταστάσεων «μόνο έτσι ή μόνο αλλιώς».

Φαίνεται, επιπλέον, να αποτελεί ο Μαυρόπουλος θιασώτη της μαρξικής ρήσης ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται, τη δεύτερη φορά ως φάρσα, με τη φάρσα να αποτελεί την πεμπτουσία της ειρωνείας και συνάμα την αναπόφευκτη (παρ)ουσία των αιτίων και των αποτελεσμάτων.

Ο Μαυρόπουλος δεν θέλει, κατά τα φαινόμενα, να δικαιολογήσει την εκδίκηση, τον κύκλο του αίματος ή το ασίγαστο μίσος που τρέφει τις καρδιές και μαζί τις πράξεις αυτών που «έπαθαν». Θέλει, όμως, να τα εξηγήσει όλα αυτά. Θέλει να βρει την άκρη του νήματος και να μπει για λίγο στη θέση της ίδιας της Ιστορίας, της ρίζας των ενοχών των «οχημάτων» της. Παρουσιάζεται, με το «Άλλο μισό μου πορτοκάλι», ως ο συγγραφέας του μανιφέστου εναντίον του μίσους που εκπηγάζει απ’ την ιδιοτέλεια, απ’ τις, οικογενειακές ή άλλες, καταστροφές και απ’ την αυτοδικία που έχει έρεισμα στις προσωπικές διαφορές, θέλοντας να τα συνδέσει όλα αυτά με τη συλλογική συνείδηση, αλλά και – γιατί όχι;-, με το συλλογικό ασυνείδητο.

Αν η σύγχρονη (ελληνική) λογοτεχνία προσπαθεί να φωτίσει τα τμήματα εκείνα της Ιστορίας που έχουν άμεση συνάφεια με τις προσωπικές εμμονές, τις ψυχογραφικές αναπαραστάσεις ατόμων με τρόπο λες και υπάρχουν εκ παρθενογενέσεως, ο Λευτέρης Μαυρόπουλος παραδίδει ένα μυθιστόρημα που ξεπερνά τα όρια του προσωπικού, μετέρχεται το πλαίσιο του κοινωνικού και σπάει, τελικά, τα σύνορα του παρόντος, ως καθρέφτη του παρελθόντος, χωρίς να αφήσει τα σπασμένα κομμάτια να χαθούν, ως άλλη αστρόσκονη, στο σύμπαν της γενικότητας και της αοριστίας.

Άλλωστε, η επανασυγκόλληση δεν χρειάζεται μόνο στέρεα κόλλα, χρειάζεται και την ανάγκη να ξαναδείς μέσα από καθρέφτες• να μη φοβηθείς να κοιτάξεις πίσω…

 

[κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ίνδικτος]

 

[Ο Λευτέρης Μαυρόπουλος γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1962. Το 1984 πήρε το πτυχίο της Νεοελληνικής Φιλολογίας από τη Φιλοσοφική Σχολή του Α.Π.Θ. Από το 1987 ζει στο Χρυσό Σερρών και εργάζεται ως φιλόλογος στη Μέση Εκπαίδευση. Έχει εκδώσει τα μυθιστορήματα «Το πραγματικό παραμύθι που μας χώρεσε όλους» (1999), «Ο κάλυκας» (2002) και «Ο Θανατοναύτης» (2004) που κυκλοφορούν απ’ τις εκδόσεις Ίνδικτος]

 

 

12 thoughts on “το άλλο μισό μου πορτοκάλι – λευτέρης μαυρόπουλος

  1. αν είχα ανακαλύψει σε τί εξυπηρετεί το μίσος, θα είχα απαρνηθεί και την αγάπη. αλλά επειδή τα σύντομα μπορεί να μοιάζουν και δογματικά, θα απλωθώ λίγο παραπάνω. με μια πέτρα θα μπορούσα να παρομοιάσω το μίσος. ανεπεξέργαστη, κρύα, και κοφτερή. μας παραδίδεται, βίαια, ή υποχθόνια, μέσα στο χώμα, ή μόνη, χωρί ςκανείς να μας φανερώσει ότι μέσα της, στον πυρήνα είναι και τα πολύτιμα συστατικά της Αγάπης. μία πέτρα που όμως είναι ανίκανη από μόνη της για τριβή, ούτε τσιγάρο δεν ανάβει, πόσο μάλλον, δεν ίκανή να ζεστανει, ή να σιτιτίσει ούτε και τίποτα να γιατρέψει. μπορεί κανείς να την κουβαλήσει ισόβια, αλλά σίγουρα συμφέρει να την απαλλάξει από τα περιττά πρώτα, κρατώντας μονάχα την αγάπη που παρασίτιτισε επάνω της το μίσος. το χειρότερο είναι η πέτρα που στέκεται κάπου στο λαιμό, αυτή πουδεν αφήνει ποτε και κανένα περιθώριο στον φέροντα, ούτε να την καταπιεί, ούτε να προχωρήσει σφυρίζοντας αμέριμνος, ούτε και να την αγνοήσει. και να εύχεται, καλύτερα να τον είχε βρει στο σταυρό, ή να την είχε δέσει στο λαιμό, απ΄έξω, να φουντάρει. για να καταλήξω, πως στα πιο μεγάλα μίση, που δημιούργησα, στην παρελθούσα μου ζωή, και είμαι και ευγνώμων, πάντα ήταν μασκαρεμένη μια μεγάλη απώλεια, πάντα κάποιος επιζητούσε τη λύπη μου, για να παρει αξία η δική του χαρά. δεν είναι μίσος, η άγρια χαρά του πορτοφολά που σε ξαφρίζει εν μέσω μιας μεγάλης γιορτής, είναι η δική του φτώχια και η ανάγκη να πολλαπλασιάζει την χαρά σκορπώντας κάπου αλλού τη λύπη, ή πετώντας πίσω μια πέτρα μίσους. θέλω να πω, όσο παράλογο κι αν φαίνεται το μίσος κρύβει πάντα μέσα του αγάπη.΄μόνο που συχνά δεν μπορούμε να παραδεχτούμε πως αυτό που τώρα μισει ή μισείται ήταν κάποτε αντικείμενο αγάπης. σαν νοσταλγία, σαν ενοχή και κυρίως σας τραύμα, ανεπούλωτο.κι αυτό είναι που κακοφορμίζει το μίσος, αλλά και το διατηρεί, από κει που εκπέμπεται, και εκεί που απευθύνεται. σαν χρέος ανεκπλήρωτο, πού όσο του καταβάλεις, τόσο μεγαλώνει. μακρυγόρησα, και θα μπορούσα σελίδες ακόμα να γράψω, αλλά άλλοι μπορούν σε λίγα λόγια να χωρέσουν πολλά, όπως αυτό που πρόσφατα συνάντησα και παραθέτω του oscar wilde. “κάποιοι αγαπούν για λίγο, καποιοι για πολύ,/κάποιοι πουλούν και κάποιοι αγοράζουν,/κάποιοι κάνουν την πράξη με πολλά δάκρυα!/ και άλλοι δίχως στεναγμό./γιατί ο καθένας σκοτωνει αυτό που αγαπά./αλλά ο καθένας δεν πεθαίνει./δεν πεθαίνει ντροπιασμένος/κάποιο ζοφερό από ατίμωση ξημ’έρωμα, δεν έχει στο λαιμό θηλιά, δεν έχει καλυμμένο πρόσωπο, δεν πέφτουν τα πόδια του/στο κενό/δεν κάθεται με σιωπηλούς ανθρωπους/να τον παρακολουθούν νύχτα-μέρα,/να τον παρακολουθουν όταν θέλει να κλάψει/κι όταν θέλει να προσευχηθεί./να τον παρακολουθουν μήπως στερήσει/τη φυλακή από τη λεία της.”

  2. Μια καλησπέρα μόνο.
    Είναι τόσο όμορφα προσωπικό αυτό που γράφεις’ ας μην το χαλάσουμε.

    Γεια σου, Μαρία.

  3. Όπως διάβασα την παρουσίαση στο μυαλό μου ήλθε η Αντιγόνη. Η πάλη με την εξουσία που φαινομενικά είναι άνιση, βαθειά μέσα μας όμως το γεγονός και μόνο ότι έχουμε προσπαθήσει να αλλάξουμε τη ροή των πραγμάτων, ότι δεν καθήσαμε να δεχτούμε παθητικά όσα συμβαίνουν, είναι από μόνο του ηθική δικαίωση.

    Την καλησπέρα μου

  4. Αλήθεια είναι τόσο ενδιαφέρων το βιβλίο όσο ακούγεται;

    @Μαρία ι
    Πολύ καλό!

  5. Πετρούλα μου…
    Η άνιση μάχη με την εξουσία, γεννά το μίσος, οδηγεί στην παράνοια και ίσως, τελικά, αυτά είναι τα στοιχεία της απάντησης προς αυτήν, την εξουσία. Σε μια παρανοϊκή και άρρωστη εξουσία, τι να προτάξεις; Και ποιος να σε ακολουθήσει; Αυτό έκανε και η Αντιγόνη και μ’ αρέσει πάρα πολύ ο συνειρμός σου… Εξαιρετικός!
    Η ηθική δικαίωση είναι, μεταξύ άλλων, και αυτοκαταστροφή της εξουσίας που αντιπαλεύει ο καθένας, όποιος κι αν είναι αυτός, όποια κι αν είναι αυτή…

    Καλησπέρα.

  6. βρε π.ε. μου άμα το σκοινί του Αθηνάκη δεν προσφερόταν, σε περαστικούς, τα μανταλάκια του, και το καλό κλίμα, δεν θα άπλωνα εδώ τα σεντόνια μου!:)

  7. meaning, ότι άμαν ήταν αδιάφορο, το βιβλίο, γιατί νάχα γράψει? άντε ακόμα μια κάλτσα απ τη μπουγάδα… μην εννοηθεί κάτι λάθος

  8. Καμιά φορά (πολλές φορές) τα σεντόνια που απλώνεις, Μαρία, είναι ήδη σιδερωμένα, βγαλμένα από μπουγάδες που με νύχια και με δόντια πάσχισες να “ξεβγάλεις”…

    Καλησπέρα.

  9. Εν αναμονή των σχολίων σου, λοιπόν, αγαπητή μου αναγνώστρια!

    Ωραία σύμπτωση!

  10. Pingback: ερωτευμένος τρομοκράτης - γιώργος καρτέρης « δημήτρης αθηνάκης

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s