ο βίος του ισμαήλ φερίκ πασά – ρέα γαλανάκη

o_vios_toy_ismail_ferik_pasa_rea_galanaki

Όταν, κατά τα χρόνια της οθωμανικής -απόλυτης- κυριαρχίας, οι κατακτητές πάσχιζαν με κάθε τρόπο ν’ αφανίσουν τ’ οποιοδήποτε επαναστατικό στοιχείο, μεταξύ άλλων θέσπισαν τη λογική του εξισλαμισμού παιδιών, που στη συνέχεια τους έδιναν υψηλές, στελεχιακές θέσεις στο στρατό και την πολιτική τους. Κάτι τέτοιο συμβαίνει και με τον Ισμαήλ Φερίκ πασά της Ρέας Γαλανάκη στο μυθιστόρημά της “Ο βίος του Ισμαήλ Φερίκ πασά, Spina nel cuore”. Ένα κρητικόπουλο αποχωρίζεται με τη βία από την οικογένεια και τον αδερφό του και καταλήγει στην Αίγυπτο. Εδώ αρχίζουν όλα.

Ο Ισμαήλ μεγαλώνει σ’ ένα περιβάλλον όπου παλεύει ανάμεσα στην ελληνική του ταυτότητα και καταγωγή και στην καινούργια του κατάσταση, κατά την οποία οι συμμαθητές του, Οθωμανοί οι ίδιοι στην πλειονότητά τους, τον κοιτούν μ’ ένα περίεργο μάτι, ως ξένος που ήταν. Αυτή η διαδικασία ωρίμανσης του Ισμαήλ είναι, προφανώς, γεμάτη ψυχικά προβλήματα και προβλήματα ταυτότητας, που οι δύο προαναφερθέντες λόγοι δεν αφήνουν το παιδί να ενηλικιωθεί ομαλά, όσο τέλος πάντων θα μπορούσε υπ’ αυτές τις συνθήκες. Κατά την πορεία των γεγονότων, ο Ισμαήλ ξεχωρίζει για την ιδιαίτερή του ευφυΐα και αναλαμβάνει θέση υψηλόβαθμου στελέχους του αιγυπτιακού στρατού. Την ίδια στιγμή, ο αδερφός του, ο Αντώνιος Καμπάνης-Παπαδάκης, εξελίσσεται σε σημαίνοντα αστό των Αθηνών, από εκείνους τους λογίους οι οποίοι όχι μόνο νοιάζονταν για την παιδευτική πρόοδο του σκλαβωμένου λαού, αλλά, παράλληλα, βοηθούσαν, με προσωπικό και εθνικό συνάμα κίνδυνο, τις τοπικές επαναστάσεις εναντίον του κατακτητή.

Έρχεται η στιγμή να “πέσουν” ο ένας στο δρόμο του άλλου, χρόνια μετά, αλλά μ’ έναν τρόπο παράδοξο: μέσω αλληλογραφίας που επιδίωξε ο Ισμαήλ, μιας και λόγω των συνθηκών ήταν αυτός που είχε το “πάνω χέρι” στα εσωτερικά του κράτους, έχοντας γνωρίσει και σχετιστεί με τα σημαντικότερα πρόσωπα της Αιγύπτου εκείνης της περιόδου, όπως ήταν ο Μωχάμετ και ο Ιμπραήμ. Μέσα απ’ την παρέμβαση του Ιωάννη, εξαδέρφου του Ισμαήλ, καταφέρνει, λοιπόν, να έρθει σ’ επαφή με τον αδερφό του στην Αθήνα. Το πρώτο σημείο-κλειδί του μυθιστορήματος της Γαλανάκη είναι η ανταλλαγή των επιστολών. Σ’ αυτές τις επιστολές, τα δυο αδέρφια έχουν απεκδυθεί ως επί το πλείστον τις “ιδιότητές” τους και παραμένουν δύο στενοί συγγενείς που “ξαναβρίσκονται”. Η Γαλανάκη με μιαν αξιοπρόσεκτη βαθμιαία συναισθηματική συνάντηση των δύο αδερφών μέσα απ’ τις επιστολές τους, δείχνει αρχικά την επιφυλακτικότητα που διαχέεται στα γράμματά τους η οποία σταδιακά εξελίσσεται σε αμοιβαία εξομολόγηση και επαναφορά στην αληθινή σχέση αίματος.

Φράσεις όπως “Με πλημμύρισε αβάσταχτος πόθος να ξαναγράψω τα ελληνικά ή μήπως ήθελα να ξαναγράψω στον Αντώνη, τώρα που ήταν πια αδύνατον; Να του γράψω για ό,τι θα μεσολαβούσε ανάμεσα στον ήχο του όπλου και το αίμα“, και “φοβόταν τα ελληνικά μήπως επέμβουν” δείχνουν την εσωτερική πάλη του Ισμαήλ ανάμεσα στις δυο ταυτότητες, στους δυο πολιτισμούς που “Όχι, δεν μπορούσα πια στην ηλικία μου ν’ αλλάξω τα πεδία της μνήμης. Η ιδέα και μόνο της Αιγύπτου σαν χαμένου τόπου με ξάφνιαζε πολύ. Δεν ήταν δυνατόν. Και σίγουρα θα τρελαινόμουν, αν είχα δυο χαμένους τόπους αντί για έναν στην υπόλοιπη ζωή μου· ο δεύτερος μάλιστα ν’ απλώνεται σ’ όλα τα χρόνια της ωριμότητάς μου“. Είναι λοιπόν αξιοσημείωτος ο χειρισμός της Ρέας Γαλανάκη στο θέμα της πάλης των ταυτοτήτων και στο ζήτημα της ισορροπίας ανάμεσα σε δύο βάρκες: στο για πάντα χαμένο και σ’ αυτό το οποίου ο χαμός μοιάζει ν’ αναφαίνεται στο άμεσο μέλλον. Κάτι ανάλογο βρέθηκε να κάνει ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης με τα “Νερά της Χερσονήσου” (Κέδρος, 1998), πραγματευόμενος το θέμα των εθνικών και εσωτερικών ταυτοτήτων δύο ηρώων του, ενός χριστιανού κι ενός μουσουλμάνου. Τα δύο αυτά μυθιστορήματα μπορούν κάλλιστα να διαβαστούν διαδοχικά για να καταδειχτεί με σαφήνεια ό,τι αναφέρθηκε παραπάνω.

Και μια μικρή λεπτομέρεια: ο Αντώνης, όταν απευθύνεται στον αδερφό του στα γράμματά τους, στην προσωπική αντωνυμία που χρησιμοποιεί το πρώτο γράμμα είναι κεφαλαίο· για παράδειγμα, “Όμως, μου μένει πάντα χρόνος να Σε σκέφτομαι”. Αυτό είναι δείγμα -και ευφυής λεπτομέρεια της Γαλανάκη- του σεβασμού του αστού Αντωνίου προς τον υψηλόβαθμο αδερφό του, αλλά -ίσως- και ένδειξη μιας υποφώσκουσας τυπικότητας (και ασυναίσθητης) επιφυλακτικότητας έναντι του “εχθρού” αδερφού, που πάντα όμως ρέει το ίδιο αίμα στις φλέβες τους.

Όταν ο αναγνώστης φτάνει στο προτελευταίο μέρος της βασικής αφήγησης του “Βίου του Ισμαήλ Φερίκ πασά”, έρχεται αντιμέτωπος με την πρωτοπρόσωπη αφήγηση του Ισμαήλ, πριν τον άδοξο θάνατό του, όπου περιγράφονται με μια πλήρη απέκδυση συναισθηματισμών και μελοδραματισμών, τα γεγονότα της κρητικής επανάστασης καθώς και τις αντίδρασης του αιγυπτιακού στρατού του οποίου ηγείτο ο Ισμαήλ Φερίκ πασάς. Με βήματα αργά και σταθερά, η αφήγηση φτάνει στην κορύφωσή της, ο αναγνώστης οδηγείται στο ζενίθ και το εσωτερικό “άδειασμα” του ήρωα της Γαλανάκη, και το βιβλίο, έτσι, καταλήγει σ’ ένα τέλος όπου όλα είναι πια ξεκάθαρα και ολοκληρωμένα.

Σημαντικά επίσης στοιχεία μπορεί ν’ αντλήσει κανείς απ’ την Τέχνη της εποχής στην Ευρώπη μέσ’ απ’ το ταξίδι του Ισμαήλ με τον Ιμπραήμ, για να συνέλθει ο δεύτερος από την κατάθλιψη που προήλθε εξαιτίας κάποιων στρατιωτικών αποτυχιών. Ταυτόχρονα, αναφέρεται η κατάσταση των απαγορευμένων ευρωπαϊκών βιβλίων που κυκλοφορούσαν κρυφά μεταξύ των Ελλήνων.

Όλ’ αυτά δε θα ήταν έτσι δομημένα και δοσμένα αν η επεξεργασμένη γλώσσα και η ποιητική αφήγηση, αυστηρά όπου κρίνεται απαραίτητη, (εξάλλου, η Γαλανάκη είναι ταυτόχρονα και σημαντική ποιήτρια) στα κατάλληλα σημεία τής συγγραφέως έλειπε. Χωρίς να φτάνει σε σημεία, ούτε για μια στιγμή, σε μελοδραματισμούς και τα τοιαύτα, η Γαλανάκη αποδίδει τους χαρακτήρες της ολοκληρωμένους χωρίς να μένει καμιά απορία για το παρελθόν, το παρόν και το τέλος τους. Το σημαντικό εν προκειμένω είναι ότι η συγγραφέας έχει καταφέρει με τη γλώσσα και την αισθητική της να ταυτίσει τη γλώσσα στο στόμα κάθε ήρωα, ανάλογα όχι μόνο με την προσωπική αλλά και με την ιστορική συγκυρία. Εκεί είναι κερδισμένο το στοίχημα, εκεί είναι και το μεγάλο λογοτεχνικό μάθημα.

Η “εισβολή” του λογοτεχνικού και μυθιστορηματικού στοιχείου στα ιστορικά στοιχεία που αναφέρονται στο “Βίο του Ισμαήλ Φερίκ πασά”, γίνεται κατά τρόπο που δεν προσβάλλει καθόλου ούτε το πρώτο ούτε τα δεύτερα. Η δημιουργική ώσμωση και η λογοτεχνική επεξεργασία της Γαλανάκη αποφεύγουν αυτό που κατά κύριο λόγο συμβαίνει στη σύγχρονη ιστορική λογοτεχνία: το μπλέξιμο του προσωπικού με το ιστορικό, πάντοτε εις βάρος κάποιου απ’ τα δύο. Εξάλλου, η καινούργια έκδοση απ’ τον Καστανιώτη (η πρώτη ήταν απ’ την Άγρα το 1989) συμπεριλαμβάνει ένα εκτενές επίμετρο της συγγραφέως, κατά το οποίο προσπαθεί να εξηγήσει την παρεμβολή του λογοτεχνικού στοιχείου στην ιστορική αφήγηση, αλλά και να δικαιολογήσει τον τρόπο με τον οποίο ολόκληρη η ιστορία έχει χτιστεί. Άλλωστε, η Ρέα Γαλανάκη είναι γνωστή για τις πετυχημένες της απόπειρες μυθιστορηματικής ανακατασκευής προσώπων του 19ου αιώνα, στο πλαίσιο πάντοτε της λογοτεχνικής χρονικογραφίας που με τα ιδιαίτερα στοιχεία της ανέπτυξε. Και όπως αναφέρει και η ίδια: “…είναι το ίδιο το βιβλίο αναφορά και απόδοση τιμής από την εποχή μας στους πεζογράφους Γ. Βιζυηνό, Μ. Μητσάκη, Εμμ. Ροΐδη, Αλ. Παπαδιαμάντη και Κ. Θεοτόκη”. Η συνέχεια, η εξέλιξη και η διακειμενικότητα στο αληθές και πλαισιωμένο τους εύρος.

[κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη]

[Η Ρέα Γαλανάκη γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης το 1947. Σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στην Αθήνα. Έχει εκδώσει μυθιστορήματα, διηγήματα, ποιήματα και δοκίμια. Ανήκει στα ιδρυτικά μέλη της Εταιρείας Συγγραφέων (το 1981). “O βίος του Iσμαήλ Φερίκ πασά” είναι το πρώτο ελληνικό μυθιστόρημα που η UNESCO αποφάσισε να εντάξει στο UNESCO Collection of Representative Works (1994). Έχει μεταφραστεί στα γαλλικά, αγγλικά, τουρκικά, βουλγαρικά, ολλανδικά και γερμανικά. Tο μυθιστόρημα “Eλένη ή ο Kανένας” έλαβε το Kρατικό Bραβείο Mυθιστορήματος (1999) και αντιπροσώπευσε την Eλλάδα στο Eυρωπαϊκό Bραβείο Λογοτεχνίας “Aριστείον”, μπαίνοντας στην τελική τριάδα των υποψήφιων έργων (1999). Tο μυθιστόρημα “Θα υπογράφω Λουί” έχει εκδοθεί στις HΠA. Ποιήματα και διηγήματα της συγγραφέως έχουν μεταφραστεί σε αρκετές γλώσσες. H συγγραφέας έχει επίσης τιμηθεί με το βραβείο “N. Kαζαντζάκης” του Δήμου. Ο “Αιώνας των λαβυρίνθων” το 2003 της χάρισε το Βραβείο Πεζογραφίας “Κώστα Ουράνη” της Ακαδημίας Αθηνών. Τέλος, το μυθιστορηματικό χρονικό “Αμίλητα βαθιά νερά” απέσπασε το 2006 το Βραβείο Αναγνωστών του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου.]

14 thoughts on “ο βίος του ισμαήλ φερίκ πασά – ρέα γαλανάκη

  1. Ρίτσα μου, καλημέρα.
    Ήταν ένα ωραίο απόγευμα, με ωραία βιβλία και καλή, πολύ καλή παρέα.
    Νομίζω ότι όλοι μας το διασκεδάσαμε αρκετά.

    Ελπίζω όλα καλά, ε;

  2. Akamas, γεια και χαρά.

    Θέλεις να μας διαφωτίσεις λίγο περισσότερο;
    Τι ακριβώς εννοείς; [Γιατί δεν είναι και λίγο αυτό που λες!]

  3. Εννοώ ότι πάγια τακτική των κατακτητών ήταν να εξισλαμίζουν τους κατοίκους διαφόρων περιοχών την εποχή εκείνη. Έτσι δημιουργήθηκαν οι Τουρκοκύπριοι και οι Τουρκοκρητικοί.

  4. Να κάνω και μιαν ακόμη ερώτηση; Γιατί παρ’ όλ’ αυτά, δε δημιουργήθηκαν τουρκομακεδόνες ή τουρκοθεσσαλοί κ.λπ. κι επικεντρωνόμαστε σ’ αυτούς τους δύο; Δηλαδή, παντού δε γινόντουσαν εξισλαμισμοί;

    Ρωτώ γιατί είμαι και λίγο άσχετος με το θέμα. Μπορεί, βέβαια, και οι ερωτήσεις μου να ‘ναι εντελώς άσχετες.

    Χαίρετε και καλησπέρα!

  5. Ιστορικά δεν υπάρχει απάντηση, ίσως στις δυο αυτές περιοχές το τοπικό στοιχείο να υπερίσχυε του θρησκευτικού, ίσως σε άλλες περιοχές ο εξισλαμισμός να είχε <> αποτελέσματα.

  6. Ωραίο το κείμενο και το blog σου γενικά. Αλλά δεν μπορώ να καταλάβω γιατί έχεις βάλει σε ορισμένα σημεία αυτά τα άθλια χρώματα στα γράμματα. Δεν μπόρεσα να διαβάσω όλο το κείμενο γιατί πόνεσαν τα μάτια μου.

  7. Με συγχωρείτε, αλλά παρέμειναν απ’ το προηγούμενο template που είχα και ταίριαζαν αρκετά αυτά τα χρώματα. Ήταν μεγαλεπήβολο έργο να διορθώσω, όταν επέλεξα το καινούργιο template, όλα τα χρώματα σ’ όλα τα κείμενα. Λίγη υπομονή. Ευχαριστώ.

  8. Παρακαλω κυριε Αθηνακη να σεβεστε την ταυτοτητα σημαντικων προσωπων οπωσ ο ΑΝΤΩΝΙΟΣ Φ.ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ και να μην υοθετειτε αβιαστα τις απόψεις της κ. Ρεας Γαλανακη η οποια επιμενει να βαφτιζει τον Α.Φ.Παπαδάκη ως Καμπάνη. Μήπως εχει την ληξιαρχική πράξη γεννησης του και δεν το ξερουμε;;;;;Ολόκληρο Πανεπιστημιο Αθηνών δεχθηκε την δωρεά του Α.Φ.ΠΑΠΑΔΑΚΗ και τον ανακήρυξε ως τον μεγαλύτερο ευεργέτη του.
    Ελεος πια με την κ.Γαλανακη
    Σας ευχαριστω : Ευαγ.Παπαδάκη-Νταουκάκη
    Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών

  9. οι τουρκοκρητικοι ηταν κρητικοι Ελληνες εξισλαμισμένοι!!συνηθως δεν ξεραν Τουρκικα!!Και κατα κανόνα ηταν πολυ βιαιοι στους χριστιανους ομοεθνεις τους!!Ειχαν ταυτιστει με τον Οθωμανο κατακτητη!!Και φυσικα το μετανιωσαν οταν ανταλλαχτηκαν σαν Τουρκοι υπηκοοι στην Ελλαδα!!
    Οι Τουρκοκυπριοι ηταν Τουρκοι που εποικησαν την Κυπρο!!Μαθαν αναγκαστικα Ελληνικα οταν ανεξαρτοποιηθηκε η Κυπροςτο 50!!Αλλα Ελληνες δεν ηταν ποτε!!!

  10. Το βιβλίο της Ρέας Γαλανάκη όπως η ίδια το χαρακτηρίζει είναι Μυθιστόρημα, δηλαδή Παραμύθι όπως θα λέγαμε στην απλή γλώσσα. Αντίθετα ο γράφων ΓΙΩΡΓΟς ΠΡΑΤΣΙΝΗΣ Γεωπόνος Συγγραφέας, έχει γράψει το βιβλίο “ΙΣΤΟΡΙΚΉ ΤΡΑΓΙΚΗ ΤΕΤΡΑΛΟΓΙΑ,, και αφορά τον Ισμαήλ Πασά(Μανώλη Καμπάνη), τον αδελφό του Αντώνη Καμπάνη-Παπαδάκη, τον ξάδελφο τους Ιωάννη Καμπάνη και φυσικά όλα τα ιστορικά πρόσωπα γύρω απ[ό τον Ισμαή, τον Αντώνη, την Επανάσταση, το Αρκάδι, τον Μωχάμετ Άλυ, τον Ιμπραήμ κλπ. κλπ. ,Και φυσικά δεν είναι ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ γιατί στηρίζεται σε εξακριβωμένες ιστορικές πηγές, αφηγήσεις γερόντων κατοίκων του Ψυχρού κλπ. κλπ. όσα έχουν γραφεί σχετικά με ημερομηνίες, τοποθεσίες, πρόσωπα.
    Μ’ άλλα λόγια είναι ένα ντοκουμενταρισμένο ιστόρημα 211 σελίδες με την υπευθυνότητα και ειλικρίνεια που χαρακτηρίζει όλα τα γραφτά σε εφημερίδες και βιβλία (14 τον αριθμό) τον Γιώργο Πρατσίνη.
    Αν κανείς ενδιαφέρεται η διεύνθινση μου είναι Ανακρέοντος 8 Χαριλάου Θεσσαονίκη τ.κ. 54250 τηλέφωνο 2319-309508 e-mail pionergr@otenet.gr

  11. Οι αμφιβολίες της κ. Παπαδάκη-Νταουντάκη ότι ο Αντώνης Παπαδάκης ήταν και ΚΑΜΠΑΝΗΣ είναι αστήρικτες και ατεκμηρίωτες. Απλώς θα της συνιστούσα να λάβει υπόψη της τα γράμματα που είχαν ανταλλάξει μεταξύ τους τα δύο αδέρφια ο Ισμήλ και ο Αντώνης. Πώς είναι δυνατόν να αλληλογραφούσαν και να καλούσε ο Αντώνης τον ΑΔΕΛΦΟ του στην Αθήνα στον Ελληνικό στρατό και να μην είχε και ο Αντώνης το ίδιο επίθετο ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Το πώς από ΚΑΜΠΑΝΗΣ έγινε ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ το περιγράφο και εξηγώ στο βιβλίο μου “ΤΡΑΓΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΤΕΤΡΑΛΟΓΙΑ (Μωχάμετ Άλυ – Ιμπραήμ Πασάς – Ισμαήλ \Μανώλης Σελίμ Πασάς-Αμτώνης Παπαδάκης).
    Ύστερα από όσα συμβαίνουν από τους Ηρακλειώτες για αλοίωση όχι μόνο της Ιστορίας αλλά και της Μυθολογίας για το Δικταίο Άντρον με το Δία είναι ντροπή να προσπαθούμε να αλοιώσουμε και πρόσφατα ιστορικώς αποδεδειγμένα γεγονότα. Βλέπε και δημοσιευμένες επιστημονικές εργασίες του Διευθυντού Υπουργείου Πολιτισμού κ. Αδαμάντιου Κρασανάκη στην εφημερίδα ΑΝΑΤΟΛΗ Αγίου Νικολάου και περιοδικό ΛΑΣΙΘΙ του συλόγου Οροπεδιωτών Αθηνών.
    Αυτά τα απλά και καταληπτά όχι μόνο από… Διδάκυωρες Παμεπιστημίου αλλά και από τον απλό λαουτζίκ με τα λίγα γράμματα.
    ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΡΑΤΣΙΝΗΣ Ανακρέοντος 8 Θεσσαλονικη 2310-309508

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s